batalla do Urbicus, regnum destructum et finitum est suevorum?

en 455 varios acontecementos alteran fondamente os precarios equilibrios existentes na pars occidentis do imperio romano: Valentiniano III é asasinado por bucellarii de Aetius, e Petronius Maximus e Avitus sucédeno de xeito efémero.

en Hispania os suevos vense así liberados dos seus compromisos con Ravenna e invaden Carthaginensis. En resposta, para que os suevos respecten a 'legalidade' imperial, Avitus envía o comes Fronto. O rei godo de Tolosa, Teodorico II, tamén envía aos seus propios legados. Sen embargo, os suevos fan caso omiso e incluso entran en Tarraconensis, inda ferreamente suxeita ao imperio. Unha nova embaixada goda en 456 é seguida doutro ataque suevo sobre a mesma Tarraconensis, con saqueo e toma de numerosos prisioneiros.

Hispania en 456
www.ciudaddelastresculturastoledo.blogspot.com

desde o inicio do seu reinado Reckiario en 449 trata de reforzar a súa posición casando cunha filla de Teodorico I, pai de Teodorico II: aos godos convenlles ter un aliado máis no taboleiro imperial e para os suevos contar co apoio godo é garantía da estabilidade para as posicións que obtiveran en Lusitania durante o reinado de Rechila, pai de Reckiario.

sen embargo, á volta da viaxe a Tolosa para o casorio en 449 Reckiario devasta territorios na Tarraconensis, sendo esta unha máis das accións depredatorias que caracterizan o modus operandi suevo na época. Reckiario tamén semella alcanzar un pacto con Basilio, líder da bacauda en Hispania, que ataca e debilita o poder romano en Tarraconensis. Este feito choca cos intereses romanos e, por ende, godos (o ataque da bacauda a Tarazona acaba co destacamento godo na cidade).

os acontecementos de 455 son movementos erráticos e quizás so pretendan obter botín que reforce o papel do rei e os seus nobres aproveitando unha situación que xulgan favorable. Reckiario e os seus semellan considerarse inmunes, vista a situación de fonda crise que atravesa o poder central.

A actitude de Teodorico II, enviando unha nova embaixada conciliadora, semella darlles a razón. O godo tamén semella convencido de ser quen de controlar a seu cuñado mediante acordos diplomáticos. Sen embargo, Reckiario non avalía correctamente a situación porque, por mandato de Avitus, no verán de 456, Teodorico II reúne un gran exército en Gallia e marcha cara Hispania.

ao tratarse dunha expedición encabezada directamente polo rei, os distintos aristócratas propietarios de exércitos privados farían parte da expedición. Sen embargo, esta integración nom faría desaparecer as diferenzas entre as distintas unidades e os intereses dos seus dirixentes. Pode que Reckiario contara, nos seus cálculos, coas dificultades de harmonizar os diferentes señores godos. Tampouco é un desatino supor que contase con apoio de parte da nobreza goda e que confiara nisto para neutralizar ou atenuar calquera acción hostil.

a expedición de Teodorico ten un dobre obxectivo: facer cumprir a legalidade imperial, quebrando a expansión sueva, e obter botín. En ningún momento se tenta ampliar a zona de asentamento godo buscando terras en Hispania: o que logo sucede non da a entender interese algún polo control directo do territorio suevo.

Hydacio nom detalla o itinerario seguido por Teodorico na súa marcha mais nom é difícil supor que seguiría a vía romana entre Burdigala e Asturica. Nom sabemos o día de inicio da expedición nim cantos homes marcharon (Hydacio: cum ingenti exercitu suo, inda que serían varios milleiros, posiblemente o maior continxente militar godo en Hispania desde que Walia marchara a Tolosa. O volume das tropas debeu ocasionar problemas loxísticos durante a marcha.

a marcha cara Hispania iniciaríase a finais de xullo ou inicios de agosto, e faríanse pausas en varias cidades de Tarraconensis para valorar as consecuencias dos saqueos suevos da primavera e asegurar os continxentes godos nelas.

campaña de Teodorico II contra Reckiario
www.condadodecastilla.es

finalmente, o 5 de outubro de 456, venres, nas ribeiras do Órbigo, a doce millas de Asturica, un gran número de suevos son abatidos no curso dunha batalla campal, outros son feitos prisioneiros. Moitos foxen co propio Reckiario, ferido, que apenas pode facer outra cousa que escapar ás rexións máis distantes de Callaecia.

chama a atención o escaso quebranto que semellan padecer as tropas de Teodorico, e máis tendo en conta que o número de suevos nom era inferior (cum multitudine Suevorum). O éxito godo debeu ser produto dunha maior experiencia en enfrontamentos militares recentes, coma contra os hunos de Atila en 451.

reconstruír as condicións nas que se puido desenvolver o combate é ilusorio. A referencia ás tropas de Teodorico como ingenti exercito suo e ás de Reckiario como multitudine suevorum nom é abondo para deducir que se enfrontaron un exército en orden (o godo) e un conglomerado popular desorganizado (o suevo).

fuxido Reckiario cara o interior de Callaecia (ad extremas sedes), Teodorico saquea Bracara o 28 de outubro, 'humillando' tanto a romanos como a suevos. Hydacio nom esperaba as vexacións infrinxidas á poboación romana, ás virxes consagradas, aos cregos e aos lugares sagrados. Ao cabo os godos actúan en nome de Roma e o cronista espera unha acción civilizada, unha liberación da súa provincia.

Reckiario, refuxiado en Portus Cale, quizá coa pretensión de fuxir por mar, é capturado e o rei godo manteno prisioneiro por un tempo. O entorno próximo ao rei debeu ser agora masacrado; el mesmo é executado en Bracara en decembro. A conclusión do cronista nom pode ser máis clara: regnum destructum et finitum est suevorum.

Teodorico impón como rexente da Callaecia ao hérulo Axiulfo, e marcha a Lusitania. Sen embargo, os feitos desmenten a Hydacio porque a maioría dos suevos nom recoñecen a autoridade do hérulo e cando Teodorico debe regresar precipitadamente a Gallia debido á morte do propio emperador Avitus, proclaman a Framtán, fragmentándose a provincia en dúas partes.

no propio ano 457 Maldra, outro suevo, reunifica o 'reino', pero é asasinado en 459 nunha conxura, xurdindo dous novos rexentes Frumario e Remismundo (fillo de Maldra), quen en 463 pasa a reinar en solitario ata 469. Os suevos seguiron controlando Callaecia algún tempo máis. Os vaticinios de Hydacio nom se cumpren totalmente, e el mesmo inda vive para comprobalo.

456

representación de Reckiario

Avitus, cónsul sen colega en oriente.

xaneiro, 1: en Roma Avitus accede ao consulado nunha cerimonia onde Sidonio le un panexírico na súa honra composto para a ocasión. A cambio Avitus ordena erixirlle unha estatua de bronce no forum Traianum.

Avitus busca recoñecemento oficial por parte de Marciano, pero non chega.

en Carthaginensis os suevos reinician as súas incursións. Reckiario insiste en non recoñecer a autoridade de Avitus.

importantes reparacións no encoro de Ma’rib (Yemen) segundo unha inscrición.

os vándalos atacan Córcega e Cerdeña. Marciano tenta que cesen estes ataques enviando unha embaixada a Carthago.

Avitus nomea magister militum a Ricimer (por detrás de Remistus), que recruta un exército e unha flota con mercenarios xermanos. Coa flota derrota os vándalos nas proximidades de Córcega. Tamén os derrota en terra en Agrigentum (Sicilia).

o éxito fortalece a Ricimer; el e Maioriano, comes domesticorum, deciden tomar a iniciativa. É dubidoso se actúan conxuntamente porque comparten intereses ou porque comparten ambicións. Quizás entenden que precisan apoiarse mutuamente en contra de Avitus, inda que só coxunturalmente.

a pesar das repetidas protestas de dúas embaixadas conxuntas de Avitus e Teodorico II, Reckiario estende as súas accións tamén por dúas veces consecutivas á propia Tarraconensis.

Ricimer vese impotente para frear novos ataques vándalos; esta vez na propia península, onde atacan e destrúen Capua.

tropas romanas reprimen disturbios en Armenia.

en Roma a situación de Avitus é cada vez máis feble. Non conta co apoio da aristocracia italiana nin tampouco do pobo. Cúlpaselle da carencia de alimentos e de incapacidade de frear os ataques vándalos. A decisión imperial de pagar as súas tropas godas co bronce tirado de edificios e estatuas públicas tampouco axuda. Prodúcense disturbios, atizados por algúns senadores. Vese forzado a prescindir de tropas galas e os seus bucellarii godos, que son licenciados e deben volver a Gallia, deixándoo máis desprotexido.

Ricimer e Maioriano son autorizados polo Senado a emprender accións militares contra o propio emperador.

Patricio abandona Britannia cara Hibernia para estender o catolicismo.

os anglo-saxóns convocan os britanos en Stonehenge para negociar unha paz pero atácanos e masacran a case todos os asistentes.

ás costas de Callaecia (quizás zona luguesa) chegan sete naves. Delas baixan 400 homes con armas lixeiras que se enfrontan a un grupo de homes do país que lles sae ao paso, ponos en fuga, morrendo unicamente dous dos atacantes, que se retiran aos seus barcos, fuxindo e saqueando as costas de Cantabria e Vardulia de camiño de regreso a Gallia. Quizás é un dos ataques periódicos dos herulos contra a costa atlántica entre 450 e 460; quizás un ataque godo deliberado, ordenado por Teodorico II para sementar o pánico na retagarda de Reckiario.

os burgundios inician acción fóra de Sapaudia.

prodúcese o “latrocinio de Braga”, una acción da bacauda (Hyd., Chron., 179: in conuentu parte Bracarensis, latrocinantum depraedatio perpetratur); a bacauda estende accións ata Callaecia logo das matanzas de Frederico en 454 ex auctoritate romana.

barcos cargados de produtos orientais chegan a Hispalis e os mercadores difunden a noticia da vitoria de Marciano sobre os lazas. As rutas entre occidente e Constantinopla seguen abertas, e desempeñan un papel prioritario na transmisión de información. Ao parecer tamén seguen abertas as rutas dende os portos orientais a Britannia, atravesando as columnas de Hércules. O autor da biografía do patriarca de Alexandría Xoan III o esmoleiro (610-619) describe a chegada dun barco desta cidade ás costas británicas a comezo da segunda década do século VII. Os comerciantes bizantinos que se dirixen ao Atlántico, van na procura de estaño, que intercambian por grao exipcio.

Ricimer ataca a Remistus en Ravenna. Este foxe cara Classis e é asasinado no pazo.

setembro: Teodorico encabeza un exército baixo as aguias de Avitus cara Hispania seguindo as vías dende Burdigalia a Asturica. No exército habería continxentes burgundios, segundo Jordanes. A expedición pretende principalmente quebrar substancialmente o poder suevo.

setembro: Avitus foxe a Arelate. Tenda pedir axuda a Teodorico pero este xa está de cara a Hispania e volve a Italia coas forzas que pode reunir en Gallia.

masacre de monxes monofisitas de Nablus a causa dos samaritanos por encargo do patriarca de Xerusalem.

setembro, 7: tremor de terra en Savaria (antiga Szombathely, no estremo oeste de Hungria) que destrúe a cidade.

despois da morte de Quodvultdeus en Neapolis, onde estaba exiliado, Gaiserico non permite que se nomee a ninguén como novo bispo de Carthago.

outubro, 5: batalla do río Urbicus, próximo a Asturica (doce millas). Teodorico e Reckiario enfrontan as súas forzas. As suevas son desbordadas e moitos foxen do campo de batalla, incluído Reckiario, que está ferido: Mox Hispanias rex Gothorum Theodoricus cum ingenti exercitio suo et cum uoluntate et ordinatione Auiti imperatoris ingreditur: cui cum multitudine Suevorum rex Richiarius occurens duodecimo de Asturecensi urbe miliario ad fluuium nominee Vrbicum III non. Octubris, die VI feria, inito mox certamine superantur. Caesis suorum agminibus, aliquantis captis plurimisque fugatis ipse ad extremas sedes Gallaciae plagatus uix euadit ac profugus). Pero Teodorico non se conforma e semella intención de eliminar significativamente o poder suevo. Diríxese ao corazón dos asentamentos suevos.

posible establecemento do limes visigodo: unha serie de prazas fortes ou campamentos fortificados (castella e castra), unha segunda liña de cidades importantes ben fortificadas e a miúdo lugares onde se acuña moeda e, finalmente, unha gran vía de comunicación estratexicamente organizada arredor destes puntos fortificados.

outubro, 17/18: Avitus é derrotado nunha sanguenta batalla en Placentia. É capturado e perdóaselle a vida e resulta ordenado bispo da cidade. Sen embargo, non se sinte seguro e decide fuxir cara Gallia. Morre no camiño (uns din que asasinado, outros de fame).

semella que a deposición de Avitus non foi mal vista por Constantinopla. Ricimer, a diferenza de outros, non é patricius por obra dun emperador occidental a quen debera o ascenso e a quen estivera ligado. Recibe o rango de León I, pero logo de recibilo, consérvao durante os réximes de varios emperadores occidentais sucesivos. No seu caso o rango de patricius adquire unha condición independente.

igualmente, desdeñará o rango de consul (só un ano, 459). O consulado representa vincularse ao réxime. O segundo e terceiro consulado eran prerrogativa da familia real. Para Ricimer isto xa carece de significado. Igual que logo Odoacro e Teodorico o grande, que nunca foron cónsules.

outubro, 28: Teodorico segue a vía Nova (Astorga-Bierzo-Xurés) e chega a Bracara, que non se pode defender e é saqueada: Theuderico rege cum exercito ad Bracaram extremam ciuitatem Gallecia pertendente V kal. Nouembris, die domenico, etsi incruenta, fit tamen satis maesta et lacrimabilis eiusdem direptio ciuitatis. Profánanse basílicas, destrúense altares, secuéstranse as virxes de Deus e os cregos resultan espidos (róubanlles a súa roupa de culto, quizá vinganza polo apoio de Reckiario ao catolicismo). Permanece na cidade varios meses, quizás utilizándoa como base dende a que ir atallando a resistencia sueva en Callaecia.

novembro/decembro: capturan a Reckiario en Portus Cale, trasládano a Bracara e axustízano alí en decembro: Rechiarius ad locum qui Portum Cale appellatur profugus regi Theuderico captious adducitur – Occiso Rechiario mense Decembri. Para Hydacio, isto supón a fin do reino suevo: regnum destructum et finitum est Suevorum. Quizás Teodorico non se sente tan dono da situación.

Aegidius, magister militum no norte de Gallia.

finais de ano: Teodorico nomea a un tal Axiulfo goberna­dor do reino suevo e entra en Lusitania, onde Emerita tamén fora base real sueva. Considera saquear tamén esta cidade, debido á súa resistencia. Finalmente non o fai e instala alí un campamento de inverno. Segundo Isidoro (Historia de regibus gothorum, vandalorum, sueborum) fronte aos muros de Mérida, retírase sen saquearla, ante un prodixio que o aterroriza con horribles visións e que piadosamente se atribúe a Eulalia, protectora da cidade.

no entanto, Callaecia sofre as secuelas inevitables da guerra e os axustes de poder: un aumento de bandidos e a reorganización a pequena escala dos suevos sobreviventes.

Teodorico cumpre a súa misión cum uoluntate et ordinatione Auiti imperatoris: destrúe o reino suevo e reintegra as provincias ao control romano. A capital diocesana volve a control imperial en moitos anos.

morre Anko logo de dez anos no trono. É asasinado por Mayowa no Okimi en represalia pola morte de seu pai. Yuryako, irmán e Anko, é o novo emperador de Xapón.

455

representación do 'Saco de Roma' polos vándalos
Karl Bruillov, s. XIX, óleo
wikiwand

Valentiniano III e Flavius Procopius Antemius, cónsules.

Valentiniano III non logra sumar o apoio dos círculos aristocráticos, especialmente os que apoiaran a Aetius. Tamén ten e contra os aristócratas galos que se expresarían nas palabras de Sidonio un ano más tarde no panexírico a Avitus.

Valentiniano nega a Petronius o nomeamento coma cónsul, que el mesmo asume e relégao no nomeamento coma sucesor de Aetius na maxistratura militar. Prepárase un complot contra o augustus en círculos anicios entre outono de 454 e principios de 455. Tamén participan os bucelarii de Aetius, que Maioriano non pode controlar ou pacificar; tamén é posible que el mesmo participara na conspiración.

marzo, 16: durante unhas manobras militares Valentiniano III, con pouco séquito en ad duos lauros, propiedade imperial a tres millas de Roma, resulta atacado polos bucellarii de Aetius Acila e o seu cuñado Trasila (quizás xenro de Aetius), godos: resulta alcanzado por espadas dúas veces na cabeza e morre instantaneamente. Heraclius, primicerius sacri cubiculi, considerado corresponsable da morte de Aetius, tamén é asasinado. Debido ao medo e á sorpresa do momento ninguén é capaz de salvar ao augustus ou quizás tamén a indiferenza do seu séquito militar posibilita o magnicidio. Non só non foron perseguidos senón que Acila e Trasila tiveron tempo de facerse co cabalo e a diadema de Valentiniano e correron a ofrecerlla a Petronius. Maioriano tamén se postula coma sucesor. Extinción da casa de Teodosio.

en comparanza con outras institucións o exército romano resiste mellor e por máis tempo. Non obstante, a influencia xermánica xa aportara unha innovación importante: a garda persoal. Denominada hirdh entre os escandinavos ou truste entre os merovinxios, estaban formada por homes novos iguais entre si e con xuramento de fidelidade ao xefe na vida e na morte. Entre os celtas, tratábase a veces de irmáns de leite que se comprometían a defender ao seu benfeitor. A comunidade de alimentos, o feito de ser comensal do xefe de guerra, e incluso, como di a lei salia, de compartir pan con el, fan do compañeiro (cum panis, de aí companio) alguén con quen acaba por establecerse un parentesco case carnal que se fortalece en virtude do sangue comunmente vertido en combate, que une cada vez máis a estes verdadeiros “gorilas” protectores do poder. Por iso os membros da truste, os antrustións, valen tanto. Quen mate un deles terá que pagar una multa de seiscentas moedas de ouro, a taxa máis elevada en cuestións de morte. Este tipo de sanción estendeuse, a partir do s. V, por todo o Imperio Romano a causa das continuas tentativas de asasinato dos grandes persoeiros. Entre os romanos e entre os godos chamábaselles bucellarii, é dicir comedores de galleta, porque lles estaba reservado o mellor pan do exército. A súa fidelidade era tal que continuaba máis alá da morte do seu caudillo. Neste caso, (vinganza do asasinato de Aetius) os dous parentescos, o comen­sal e o adoptivo, asimílanse, polo seu comportamento, a un paren­tesco de sangue. A guerra muda nunha cuestión privada a causa da desmesurada extensión do carnal a expensas do poder estatal.

ata este ano Gaiserico e os vándalos non dominan definitivamente as illas mediterráneas: Víctor de Vita (no seu relato das persecucións arianas contra os católicos africanos na segunda metade do s. V) data neste momento, entre outras, a conquista de Ibiza, Mallorca e Menorca; omite referencias a Formentera e Cabrera.

Gaiserico establece nas illas unha serie de bases de operacións, utilizadas tanto para efectuar razzias sobre diversas zonas occidentais como para observar os movementos da flota romana ancorada nas costas levantinas hispanas. Deste xeito, pode contrarrestar posibles ataques ás posesións africanas vándalas, cun ataque a esta flota dende as costas baleáricas; corrobora esta hipótese o que acontecerá coa flota de Maioriano nas costas de Cartaginensis para atacar Africa, que sería obra de efectivos navais vándalos destacados en territorio balear. Non obstante, a Gaiserico tamén lle deberon interesar as Baleares por razóns económicas e estratéxicas, relacionadas co control das rutas comerciais do Mediterráneo Occidental, nas que, como é sabido, as Baleares ocupan un lugar destacado, en función das características da navegación antiga.

marzo, 17: en Roma a situación é de intranquilidade e disturbios. Había dous claros candidatos á sucesión e as tropas non eran unánimes sobre a quen debían apoiar: Maioriano ou Petronius.

Maioriano fora estreito colaborador de Aetius durante anos e xa estivera comprometido coa propia filla do augustus. A emperatriz, quen non cría que participara na conxura, apoiouno e tamén unha parte do exército. Sen embargo, estes vínculos cos asasinos de Aetius desacreditárono diante dos anteriores partidarios de Aetius (xa causara tamén o seu apartamento da escena) e ademais a diadema xa estaba en poder de Petronius e este participara directamente na conxura que acabara con Valentiniano. Xenerosos regalos en cartos por parte dos Anicii acabaron por decidir a situación e Petronius trasladouse ao Palatino.

Petronius semella unha solución estable e proporcionaría unha rápida solución aos problemas xa que gañara renome durante moito tempo coma servidor do estado: con 18 anos tribunus et notarius no consistorium de Honorio, 416-419 comitiva sacrarum largitionum, varias prefecturas da cidade e do pretorio entre 421 e 441, o consulado 433 e 443, culminando coma patricius en 445, o senador máis importante do oeste e colaborador e achegado á Aetius).

pero desencadéase unha multitude de problemas: suevos, godos (Aetius estaba casado cunha tía de Teodorico II), e vándalos inician accións agresivas; a posición de Gallia queda comprometida; e, moi importante, inda que as relacións con Constantinopla non eran ideais, o asasinato de Valentiniano, a ollos orientais, rompe un vínculo sagrado de moito tempo, rompe a “unidade” e compromete a lexitimidade de todos os sucesores.

morre a muller de Petronius, que obriga a Licinia Eudoxia (filla de Teodosio II), viúva de Valentiniano, a casar con el.

(dende 433) Próspero de Aquitania escribe e reescribe en Gallia e Roma epitoma chronicon: parte dun esforzo propagandístico para difundir a inda controvertida doutrina de Agostiño sobre a graza e para mostrar que esta recibira o plácet da igrexa de Roma. É, polo tanto, unha obra para os partidarios de Agostiño e versados en disquisicións teolóxicas.

para Próspero a crise reflicte unha falla de liderado moral. Castinus, Felix, Litorius e, inda que sutilmente, tamén Aetius son criticados polos seus defectos e pecados (celosos, traidores, asasinos e opresores da igrexa) e son contrapostos aos papas e clero, que destacan pola súa fidelidade e prudencia, virtudes que lles fan gañar batallas coma a do pelaxianismo, doutrina odiada inda que estea na distante Britannia. Desdéñase o poder terreo e destácase a efectividade do poder dos santos: compárase o fracaso de emperadores e militares contra Atila e Gaiserico co éxito de León.

é imposible saber o éxito entre os propios cristiáns das opinións de Próspero, compartidas por León nos seus sermóns, de que as vitorias espirituais compensaban as terreas e que a fe amosaría o camiño do futuro.

Próspero narra dende 379 a 455. Circulará en numerosos manuscritos e terá continuadores, sendo as datas de inicio respectivo válidas para identificar as edicións. non pasa de ser unha compilación desordenada baseada en Xerome, no seu inicio, e noutros para feitos posteriores, pero a carencia doutras fontes faina moi valiosa para o período de 425 a 455. Comparada cos seus continuadores, aporta detalles dos acontecementos políticos. Trata por extenso as invasións de Atila en Gallia (451) e Italia (452). Inda que era poeta, o único escritor leigo que menciona é Claudiano. Houbo cinco edicións diferentes, a última datada en 455, xusto despois da morte de Valentiniano III.

durante tempo o chronicon imperiale tamén se lle atribuirá a Próspero de Tiro, pero carecendo de xustificación; é independente do Próspero real, mostrando tendencias e simpatías pelaxianas.

Constancius de Lugdunum: Vita germani (c. 480); Ennodius de Ticinum: Vita epiphanii (c. 503); e Eugippius: Vita severini (c. 510) tamén comparten este desdén polos soldados e o seu oficio e prefiren o poder espiritual de homes santos como máis eficaz que o exercicio das virtudes militares.

Próspero de Aquitania (aprox. 65) morre probablemente en Roma logo desta data.

rebelión en Gallia de tribos anteriormente sometidas por Aetius coma consecuencia da súa morte; segundo Sidonio saxóns (ameaza no tractus armoricanus), francos (Germania I, Bélgica II) e alamáns (traspasaron o Rhin).

marzo, finais: Petronius Maximus nomea a Avitus magister militum praesentalis. No codicilo do seu nomeamento tamén se lle insta a negociar e conter a varios grupos bárbaros (entre eles, alamáns).

Petronius nomea caesar ao seu fillo Palladius, que casa coa filla menor de Valentiniano III, Placidia.

Licinia Eudoxia decide pedir axuda a Gaiserico. O dominio vándalo estaba ameazado polos mauritanos que dominaban a maior parte das posesións romanas, pero a súa debilidade en terra quedaba compensada coa súa flota, coa que exercía a piratería polo Mediterráneo. Non deixou que Eudoxia reiterara o convite.

maio, 24: Petronius Maximus, que tenta fuxir ante o inminente ataque vándalo, resulta apedrado pola chusma: o cadáver é mutilado e tirado ao Tíber. Gobernara 77 días.

maio, 31: Gaiserico debía pensar que a morte de Valentiniano III deixaba sen efecto os pactos asinados con el (442). Desembarcou e marchou cara Roma, onde León I rogoulle que non destruíra a cidade ou masacrara a xente. Gaiserico accedeu e abríronse as portas. A cidade foi sometida a saco e roubo. Algunhas fontes indican que, a pesar do pacto, houbo numerosos casos de violencia.

outro pretexto é reclamar a princesa Eudocia, filla de Valentiniano, que fora prometida polo seu pai, coma esposa para o seu fillo Hunerico.

xuño, 14: saco de Roma por Gaiserico durante 14 días. Os vándalos apodéranse de todo o que collen ao seu paso, incluíndo as tellas de bronce dourado do templo de Xúpiter Capitolino e o botín que Tito trouxera a Roma dende Xerusalem. Tamén levaron reféns: familias senatoriais e incluso a emperatriz Licinia Eudoxia e as dúas fillas Placidia e Eudocia (que casou con Hunerico logo de chegar a Carthago). na súa retirada Gaiserico deixa unha flota bloqueando a costa italiana.

xuño, segunda metade: Avitus recibe un novo codicilo imperial no que Petronius lle autoriza e tamén lle encarga negociar cos visigodos, supostamente para conseguir o seu apoio ao novo réxime.

Avitus envía a Messianus e el mesmo sae de Burdigalia cara Tolosa. Estando no pazo real chegan as noticias do asasinato do emperador e do saco de Roma por Gaiserico.

xullo, 6/7: Avitus viaxa dende Tolosa a Ugernum, onde fala diante da asemblea provincial gala, que se viña reunindo entre mediados de agosto e setembro.

xullo, 9: en Arelate Avitus é coroado polo exército co torques e aclamado por senadores e soldados (transcorreran 39 días dende a morte de Petronius e 25 da retirada dos vándalos de Roma).

queda dous meses en Gallia facendo nomeamentos e preparando a súa chegada a Roma. Establécense máis lazos diplomáticos cos godos de Tolosa e téntase restaurar as vellas alianzas en Pannonia.

Sidonio Apolinar, (25 anos) elabora unha teoría sobre o saco de Roma non moi científica, pero con certo percorrido: Roma foi fundada por Rómulo, para o que discutiu co seu irmán Remo o lugar idóneo. Resolveron a cuestión interrogando as aves: Rómulo veu doce, mentres Remo só seis. Logo díxose que as aves representaban séculos (tería caído en mans de Aníbal), mentres que a de Rómulo duraría doce. O saco ten lugar o ano 1208 ad urbe condita: “agora, Roma, xa coñeces o teu destino,” escribiu Sidonio.

namentres, os suevos, aproveitando a confusión, penetran en Tarraconensis. Tanto Avitus coma Teodorico II enviaran embaixadas a Reckiario, o proceder normal para inaugurar un réxime. Sen embargo, o suevo respondeu cun desafío.

en Xerusalem Eudocia, viúva de Teodosio II, rompe co monofisismo, quizás incluída polos desastres sufridos pola súa familia en Roma: asasinato de Valentiniano III e rapto polo vándalos da súa filla e as súas netas.

levaba tempo apoiando e patrocinando a oposición dos monxes ao credo de Calcedonia e incluso a un bispo usurpador. Non é sorprendente que apoie a oposición a unha doutrina que emana dunha corte que a exiliou; fose o que fose o que tentaran impor Pulcheria e Marciano sería naturalmente visto dun xeito hostil por Eudocia, ela mesma vítima das intrigas cortesáns. Incluso logo da súa volta á ortodoxia, puido permanecer neutral fronte ás divisións doutrinais que persistiron en Terra Santa, cun pé en ambos campos – continuación do seu patrocinio dos monxes que non se reconciliaran con Calcedonia, incluíndo ao seu vello protexido, Pedro o Ibero. A tradición mantén que o que a convenceu para deixar de apoiar activamente aos líderes rebeldes foi, cadrando co seu carácter, a iniciativa dun monxe, o reverenciado Eutimio, que nunca se tiña desviado do camiño da ortodoxia. As cartas dos seus parentes, incluíndo ao emperador Valentiniano, e de León, bispo de Roma, fracasaran no intento de cambiar as adhesións de Eudocia.

primeiro pediu consello a Simeón o estilita, quen lle recomendou a autoridade de Eutimio. Este home santo, que foi a coñecela na súa “torre” no deserto, exhortouna alí a que acabara co seu apoio aos cismáticos para que regresara á fe verdadeira da igrexa, tal e como estaba enunciada nos catro concilios. Como consecuencia Eudocia volveu a comulgar co bispo en Xerusalem, traendo con ela moitos monxes e leigos ansiosos por seguir o seu exemplo.

en India morre Kumaragupta I, sucedido por Skandagupta, que leva a cabo unha vitoriosa campaña contra os hunos, se ben o custe económico foi elevado e tivo que reducir a proporción de ouro nas moedas.

setembro, 21: Avitus marcha dende Arelate cara Roma e asegúrase o control de Noricum e Pannonia. Unha forza goda leal a Avitus baixo o mando de Remistus, magister militum, toma o control de Ravenna. Sidonio forma parte da comitiva de seu sogro, que chega a Roma a inicios de outubro.

os alamáns ocupan a ribeira esquerda do Rhenus medio, dende Worms ata Raetia e chegando a Sequania. Avitus só pode legalizar o feito por medio de novos tratados. A súa inspección do Rhenus é a última vez que os romanos teñen influencia na zona.

batalla de Aylesford; Vortimer rebélase contra as políticas proclives aos anglo-saxóns promovidas por seu pai Vortigern. É derrotado: Hengest e o seu fillo Oisc fundan un reino en Kent. Horsa e Catigern, irmán de Vortimer morren en combate. Os britanos retroceden cara Londinium.

chega a Vindobona unha epidemia causada quizás polo streptococcus, que se estende polo imperio.

os vándalos toman Lepcis Magna.

en Chichen Itzá (Yucatán) rexístranse feitos por primeira vez.

morren tamén Justa Grata Honoria (princesa) e Julianus de Eclanum (teólogo pelaxiano).

449

ruínas da biblioteca de Celso en Éfeso

Astyrius e Romanus, cónsules.

febreiro, 18: León I ten noticia do asunto de Eutiques e escribe a Flavianus esixindo unha explicación. Envíalle a súa doutrina sobre as dúas naturezas de Cristo (tome).

maio, 5: morre Hilario de Arelate; os xudeus participan nos funerais con bágoas e xemidos, xunto aos fieis do prelado, e incluso cantaron salmos na súa propia lingua litúrxica hebrea.

maio: confirmación do pacto entre suevos e visigodos en Tolosa durante unha nova visita de Reckiario.

xuño, 13: Teodosio II convoca un concilio en Éfeso para volver a xulgar a Eutiques, presidido por Dioscorus de Alexandría; León envía legados co seu tome esperando a súa aprobación.

Valentiniano III envía unha embaixada a Atila. A finalidade da reunión é unha antiga disputa sobre botín de guerra obtido durante a ofensiva no Danubio (441-442). Atila reclama certas propiedades pero Valentiniano e Aetius rexeitan a petición.

Flavio Orestes, aristócrata romano, acompaña a embaixada e convértese en secretario de algo rango (notarius) na corte huna.

xullo: Reckiario, de regreso a Callaecia, promove ou coopera nun novo brote da bacauda. Xuntos depredan o territorio de Caesaraugusta. Entran en Ilerda e parte da poboación é feita refén pouco despois; non se sabe se obra de Basilius (o líder bacaudo), Reckiario ou unha operación conxunta.

en varios anos estas son as últimas novas de accións militares suevas, que teñen unha forte presenza en Callaecia e Lusitania. A crecente ameaza huna impedirá que Ravenna tome medidas contra eles.

probablemente Carthaginiensis, Baetica e Tarraconensis seguen a ser gobernadas polos romanos (a campaña de Vitus fora satisfactoria), inda que partes do interior desta última provincia seguen a sufrir ataques da bacauda.

o comes Censurius goberna en Hispalis é asasinado por razóns descoñecidas por outro comandante quizás identificable co Axiulfo, que logo acompañará a Teoderico II en Hispania.

agosto, 8: o concilio de Éfeso, “cheo” de monofisitas, rexeita o tome ou os argumentos dos legados de León e Dioscorus dirixe a “absolución” de Eutiques.

morre Durst mac Erp, xefe picto.

agosto, 22: Flavianus e Eusebius de Dorylaeum son depostos e Flavianus morre de camiño ao exilio.

Maximus II sucede a Domnus coma patriarca de Antioquía.

Honoria, irmá de Valentiniano III, é enviada a Constantinopla en desgraza, logo de ser atopada en flagrante adulterio co oficial Eugenius, que é executado.

un edicto de Teodosio II sanciona e ordena a aplicación dos acordos conciliares e condena o nestorianismo, proscribindo da igrexa e a sociedade os seus partidarios; tamén prohibe posuír, ler, transcribir ou difundir textos con esta doutrina; manda queimar, ante os ollos de todos, os libros “nocivos,” xunto cos de Porfirio e os do filonestoriano Teodoreto de Cirro, nunha simbólica execución das súas ideas e a súa damnatio memoriae.

por outra banda, confisca bens e decreta o aloxamento forzoso de quen teña textos coa doutrina de Nestorio e de Teodoreto, interpretacións, discursos divulgativos ou traducións, incluso no caso de que os textos aparecesen disimulados baixo o nome doutros. A casuística pretende cubrir todas as posibilidades de entrar en contacto coa cristoloxía nestoriana por medios escritos, e proporciona tamén a medida da súa circulación en traducións – seguramente ao siriaco e outras linguas, logo da queima dos escritos en grego e latín – pondo á descuberta o recurso á estrataxema de ocultar a súa autoría baixo nomes supostos.

o edicto de Teodosio II demostra que había copias en circulación a pesar de ter sido ordenada a súa destrución con anterioridade, pero as medidas foron tan eficaces que os textos acabaron por perderse definitivamente.

o nome de Porfirio asociouse cunha falsificación (filosofía de Oracles), que lle atribuía moitas opinións e sentimentos contraditorios ás expresadas nos fragmentos dos seus auténticos escritos, perdidos a non ser nos fragmentos dos Pais que lle responderon. A obra fraudulenta foi aceptada por Eusebius e referíronse a ela apoloxetas coma Teodoreto; pero foi descreditada por Agostiño, e inda que non foi posta en entredito durante séculos, Lardner destapou a realidade. Tentouse roubarlle as súas opinións e atribuírlle xusto o contrario do que pensaba, no interese dun credo que desprezaba.

moitas, a maioría, obras cristiáns son, sen ambaxes, partidistas: nin sequera recoñecen a existencia dos pagáns e a súa posición no mundo, facendo caso omiso das súas crenzas. Conservamos poucos escritos pagáns porque os cristiáns non tiñan interese en copiar traballos en xéneros fora da súa tradición. Os cristiáns propagaron os seus escritos pero preocupáronse por suprimir os produtos da cultura pagá.

a bacauda logra entrar en Tarazo­na e executa os visigodos federados e o bispo da cidade, León; accións que mostran a clara oposición da bacauda á orde social representada pola aristocracia hispanorromana e os visigodos.

Zeno, magister militum en Isauria, ameaza con rebelarse contra o desgoberno de Chrysapius.

Beda fixa neste ano o establecemento do primeiro reino xermánico en Kent, liderado polo xefe “Hengest,” chegado como mercenario.

Priscus de Panio (excerpta de legionibus romanorum) conta o caso do comerciante grego que atopa na corte de Atila, establecido en Viminacium, Moesia, na ribeira do Danubio: faille un diagnóstico da situación económica e social do imperio, onde a presión fiscal recae nos humildes, arruinándoos. E tamén se reflicte a corrupción no aparato de xustiza.

Priscus dedica un fragmento desproporcionadamente grande a narrar o que viu entre os hunos. A súa audiencia era a elite administrativa e de clase alta e estaba tan preocupado polo efecto literario a causar coma pola veracidade da narración. Débese unha impagable descrición do palacio de madeira de Atila, da etiqueta real e unha conta incriblemente detallada do seus viaxes polos territorios controlados polos hunos onde a curiosidade se mestura ás veces coa admiración.

outubro: un sínodo romano dirixido por León I non acepta o veredicto do “concilio dos ladróns” (latrocinium) en Éfeso. León encabeza a resistencia contra as teses imperiais.

novembro/decembro: Anatolius, monofisita, chegou a patriarca de Constantinopla á instigación de Chrysapius.

448

representación de Priscus de Panio (á esquerda)

Praetextatus e Zeno, cónsules.

Priscus de Panio participa na embaixada imperial de Anatolius á corte de Atila, que describe con profusión. O acordo de paz inclúe: a evacuación romana dunha zona de seguridade ao sur do Danubio (uns 300 kms dende Singidunum, oeste, actual Serbia a Novae, leste, actual Bulgaria) supón que os romanos quedan desprovistos das súas defensas naturais na zona do Danubio. Atila tamén esixe un tributo anual superior -2100 libras de ouro- e un maior rescate por cada prisioneiro romano -12 solidi-). A esixencia dun mercado en Naissus é rexeitada polos romanos pero os acordos tamén restrinxen a importación de cabalos hunos cara o imperio.

Chrysaphius argalla un complot co esciro Edika para que este asasine a Atila pero Orestes descóbreo e Atila esixe a extradición do eunuco directamente a Teodosio II.

no territorio controlado polos hunos existe un servizo de postas que facilita a comunicación entre os diversos territorios.

primeiros meses: Eutiques, abade dun mosteiro próximo a Constantinopla, informa a León I do renacemento do nestorianismo. Eutiques pon tanto empeño en contradicir o nestorianismo que se pasa ao extremo oposto: en lugar de admitir que en Cristo había dúas naturezas independentes (unha humana e outra divina), afirmou que estaban tan relacionadas que en realidade non se podía dicir que foran dúas: Cristo só tiña unha natureza e era divina (monofisismo). Apoia a Eutiques Dioscorus, bispo de Alexandría e amigo seu. Na súa contra están principalmente León I e Pulcheria.

febreiro: Teodosio II debe reiterar a orde de queimar as obras pagás opostas ao cristianismo, en particular os escritos de Porfirio e os libros de Nestorio.

agosto: Rechila morre en Emerita, sucedido por Reckiario, fillo seu. Tómanse medidas inmediatas para fortalecer a posición sueva; en primeiro lugar accións militares, quizás na propia Callaecia, en zonas pouco controladas.

a conversión ao catolicismo buscaría un maior entendemento coa aristocracia de Callaecia, inda que certos elementos suevos se opoñen radicalmente.

fóra da propia área de asentamento téntanse fortalecer as zonas de influencia cun acercamento á corte goda de Teodorico I; Reckiario marcha ata a propia Tolosa e acórdase un casamento cunha princesa goda.

de regreso a Hispania Reckiario saquea os territorios vascos e a zona en torno a Caesaraugusta e Ilerda, quizás en conxunción coa bacauda que opera na zona.

tamén se emiten moedas co nome do rei, o primeiro “bárbaro” en facelo: isto supón, no contexto tardo-antigo, unha declaración de independencia. As usurpacións sempre ían acompañadas dun feito semellante. Hai moedas procedentes de zonas controladas por xefes bárbaros pero sempre co nome do emperador. Eran por tanto mostras de lealdade, e os xefes parte do organigrama romano. Incluso os vándalos acuñaron moeda en nome dos emperadores.

xullo, 31: morre Xermanus.

Aetius derrota a bacauda en torno a Tours: o seu xefe Eudoxius, médico, fuxe onde os hunos. Segundo a chronica gallica aconsellará a Atila que dirixa as súas ambicións cara Gallia. Chega a Gesoriacum (Boulogne), onde quizás reciba unha comisión de nobres britanos reclamando axuda contra os saxóns.

probablemente se redacta o laterculus polemii, en Verona, unha listaxe das provincias do imperio.

segundo rebrote de bacauda en Hispania baixo o mando unificado de Basilio e atacando e saqueando incluso cidades, no só o campo.

novembro, 22: o concilio de Constantinopla, baixo Flavianus, depón a Eutiques. Iníciase o cisma do monofisismo. Dioscorus forza a situación e obriga a Teodosio II a convocar un novo concilio para o ano seguinte en Éfeso.

Kou Qianzhi, reformador daoísta chinés, morre logo de converter o emperador Taiwu, da dinastía Wei e establecendo o daoísmo coma relixión dominante na zona. O seu pasamento presaxia o renacemento do budismo coma fe dominante en China.

A dinastía Wei ocupa os oasis de Koutcha e Karachahr.