425

efixie de Aelia Eudocia nunha peza
no Museo Arqueolóxico de Estambul

consulado de Teodosio II e Valentiniano III.

febreiro, 27: Aelia Eudocia promove o ateneo (universidade) de Constantinopla, fundado por Teodosio II: un centro público de ensino católico que competirá coa academia pagán (fundada por Platón sete séculos antes). Hai dez gramáticos e tres rhetors en latín e dez gramáticos e cinco rhetors en grego, unha cátedra de filosofía e dúas de dereito. Tamén se reforza a biblioteca (120000 volumes). En Roma e Berytus (famoso polos seu xuristas) tamén se fundan ateneos.

os vándalos, baixo Gunderico, envían expedicións a Baleares e Mauretania Tingitana. Entran e saquean Carthago Espartharia en Carthaginiensis, e Hispalis en Baetica.

febreiro, 28: morre Atticus, sucedido por Sisinnius coma patriarca de Constantinopla.

maio/xuño: Aspar, fóra, e Ardaburius, dentro, logran que caia Ravenna. Xoán primacerius é capturado e trasladado a Aquileia, onde é mutilado, exposto en escarnio público enriba dun burro e executado no anfiteatro.

tres días máis tarde chega Aetius co exército de mercenarios hunos (60000?). Hai negociacións e págaselles o que se lles prometera a cambio de que se retiren.

os hunos de Ruga atravesan a pannonia valeria, e ocupan as instalacións romanas abandonadas da valeria ripuaria, cuxa poboación e goberno son desprazados; isto semella indicar unha entrega oficial en virtude dun tratado, que tería que ver ou coa axuda solicitada por Aetius ou en pago á súa evacuación de Italia por parte do novo goberno de Valentiniano III.

Castinus non é executado pero debe pasar ao retiro, inda que morre pouco despois. Teodosio impón a un xeral de confianza, Felix, quen é nomeado patricius e comulga co antixudaísmo da corte oriental. Helio desempeñará as funcións civís.

xullo, 9: os actos lexislativos de Xoán primacerius son anulados por unha lei promulgada en Aquileia, dirixida ao prefecto do pretorio de Galia Amacius. Rehabilítanse os privilexios da igrexa católica e renóvanse as diversas sancións contra os heréticos, notablemente o pelaxianismo. Dúas leis semellantes son enviadas ao prefecto de Roma (17 xullo) e a Africa (4 agosto).

Bonifacio e Aetius, os dous ambiciosos, constitúense como ameazas para Felix. Ambos son mantidos na periferia, lonxe da corte. O contexto político do que sae Bonifacio é confuso. A súa dona podería ser doméstica de Gala Placidia, o que explicaría a axuda prestada a ela nestes anos. Bonifacio é agora comes domesticorum. Aetius é nomeado magister militum per Gallias.

outubro, 23: Valentiniano III proclamado augustus en Roma.

novella, antixudaica, de Valentiniano III que prohibe o exercicio da avogacía aos non católicos; ratifica a prohibición de exercer coma militares e posuír escravos cristiáns.

en Britannia xorde Vortigern.

data dun contorniano que no anverso ten o busto da deusa Roma con casco e a lenda invicta Roma, felix Senatus e o reverso mostra o fin dunha loita, cun reciario abatendo a un secutor e a lenda reparatio muneris feliciter.

en Roma finalízase santa Sabina, con tres naves e sen cruceiro.

en Ravenna edifícase un novo circuíto de murallas (uns 4.5 kms de lonxitude cunhas 160 hectáreas interiores): moito menor que Roma ou Constantinopla ou Carthago pero comparativamente maior que as residencias medievais dos futuros regna “xermánicos”. Tamén se inicia o futuro mausoleo de Gala Placidia.

os hephtalitas (hunos brancos) cruzan o río Syrdarjia e atacan e arrasan a cidade de Bactriana.

Xoán Casianus, teórico monástico latino, remata de institutionis coenobiorum.

morre Galamiel IV e o sanedrín é desarticulado polas autoridades romanas.

data do último documento coñecido que utiliza a escritura demótica en Exipto.

o budismo continúa a súa extensión polo sur-este de Asia.

en China, o rei To-pa Tao inicia unha campaña contra os reinos Jeu-Han e Hia.

en India, Kakusthavarman, da dinastía Kadamba, reina sobre Kamataka (dende Kaveri ata Godavin).

424

ruínas de Salona

consulado de Castinus e Vitor.

xaneiro, 16: inicio do réxime Taiwudi, no norte de China. Ataques contra os avaros (Ruanruan ou Jouan-Jouan) do Gobi e contra o imperio de Nankin. Progresiva imposición da súa autoridade sobre todo o norte de China.

primavera: sínodo en Ctesifonte, outórgase ao representante do patriarca de Antioquía a potestade de resolver problemas teolóxicos, co que se inicia a independencia da igrexa en Persia, baixo a dirección dun khatolikos.

Xoán primacerius trasládase a Ravenna. Unha delegación oficial busca recoñecemento en Constantinopla. É rexeitada.

Bonifacio, comes africae, apoia a Gala Placidia, bloqueando o aprovisionamento de Roma. Ravenna tenta sometelo pero fracasa.

Gallia tamén se ve afectada polos acontecementos: o prefecto do pretorio Exuperantius morre en Arelate nunha revolta da soldadesca.

outubro, 23: en Thessalonika Gala Placidia negocia con Teodosio II (ou con Pulqueria) e Helio, representante de Constantinopla, nomea caesar a Valentiniano III (5 anos), é dicir, herdeiro, pero non augustus. Tamén se dispón o futuro casamento de Valentiniano III on Licinia Eudoxia (2 anos), filla de Teodosio II. Viaxan cara occidente con Candidianus, Ardaburius, magister militum, e Aspar, que dirixen un exército terrestre e unha flota cara Italia. Toman Salona e logo Aquileia, base final da operación contra Ravenna.

Aetius (cura palatii) diríxese a Pannonia co encargo de Ravenna de obter axuda de mercenarios hunos. Regresa cun número de efectivos moi considerable.

Ardaburius é detido logo de ter que desembarcar por causa dun naufraxio debido ás pésimas condicións de navegación. En Ravenna é quen de subornar tropas de Xoán primacerius para que deserten.

Petrus Chrysologus, bispo de Ravenna.

Ruga, rei huno, trasládase á rexión do Tisza. Asinará con Constantinopla un tratado que lle concede 350 libras de ouro anuais a cambio de paz.

os hunos someten os xépidos: os nobres e dirixentes que non se someten sen condicións son exterminados. Aparecerán tesouros soterrados (Szilágysomlyó, Ormod/Brestov, Gelénes) .

Shao Di (18 anos) deposto por un grupo de altos funcionarios. Sucédeo seu irmán menor Wen Di coma emperador da dinastía Liu Song. Shao é exiliado a Suzhou, onde o asasinarán.

423

portada dunha recompilación de
Flavius Merobaudes

Marinianus e Asclepiodotus, cónsules.

Ravenna volve controlar, inda que parcialmente, Italia, Gallia, Hispania e Africa.

xaneiro, 2: Aelia Eudocia é proclamada augusta por Teodosio II.

primavera: Honorio obriga a Gala Placidia a exiliarse en oriente cos seus fillos.

xuño, 8: Teodosio II declara que o paganismo é "un culto ao demo" e ordena que todos os que insistan en seguir practicándoo sexan castigados coa cadea e a tortura.

agosto, 15: morre Honorio de hidropisía, quizás edema pulmonar, aos 38 (ou 39) anos. Teodosio quere controlar occidente por medio de Valentiniano e busca apoio en Castinus, magister peditum, coa promesa do consulado para o ano seguinte. Porén,

novembro, 20: en Ravenna, Xoán, primacerius notariorum, é proclamado augustus co apoio de, entre outros, Castinus e Aetius. Africa (Bonifacio) non o recoñece; Teodosio II tampouco e inicia preparativos militares, encomendados a Aspar e Ardaburius.

a sucesión dinástica de Honorio tería sido Flavio Placido Valentiniano, fillo de Gala Placidia e Constancio III, pero as malas relacións desta con seu irmán e o seu exilio a Constantinopla impídenlle estar presentes e optar polo poder. Inda así instiga en Constantinopla. Atopa un aliado en Bonifacio, en rebeldía en Africa, que controla o subministro de cereal de Roma. Bonifacio tiña plans propios: socavar o poder de Castinus e gañar influencia.

a proclamación de Xoán primicerius pode obedecer a movementos aristocráticos para resolver o problema da carencia de alimentos. Tamén, moitos funcionarios occidentais temen a intromisión oriental nos asuntos occidentais.

Flavius Aetius era fillo de Gaudentius, un escita que chegara a magister militum e casara cunha herdeira da aristocracia italiana. Reunía, polo tanto, condicións para facer carreira: contactos militares e contactos coa aristocracia italiana. Criouse na corte de Honorio, sendo refén en virtude de tratados con hunos e godos. Probablemente tería sido tribunus praetorianis partis militaris. Logo da súa estancia en campo huno tería xa autonomía con respecto a seu pai, albergando experiencia política na corte imperial e nas bárbaras.

no caso de Aetius e noutros moitos, non se trata de afinidades políticas ou relixiosas, senón da oportunidade de obter influencia e poder apoiando a cabalo gañador. Quizás xa integraba o partido de Castinus, en oposición a Gala Placidia.

decembro: Xoán primacerius é entronizado oficialmente en Roma.

en occidente realízase unha revisión parcial da notitia dignitatum, sobre asuntos militares, probablemente a última (a composición inicial fora de 395, cunha revisión completa en 408). A parte oriental debeuse facer tamén en 395 e non foi revisada.

Theodoreto (nestoriano), bispo de Khyrros (Siria): converte máis de 1000 marcionitas na súa diocese.

os ostrogodos panonios que foran establecidos en Tracia, ao sur do Danubio, por Teodosio II rexeitan atender os campos e o gando; so con enormes subsidios se impide que avancen cara Roma.

morre Eulalius, antigo opositor de Bonifacio I.

comeza o reinado de To-pa Tao, rei da dinastía Wei, que impón a súa autoridade a toda a China septentrional.

Castinus vese absorto nos asuntos imperiais e a situación de Hispania volve a un segundo plano. Ata a consolidación de Valentiniano III non haberá ningunha acción dende a administración central. O novo goberno de Xoán demostrou ser inestable e non se puideron tomar medidas necesarias sobre as provincias. Os funcionarios hispanos deberon apañarse cos seus recursos. Os vándalos aproveitan a debilidade para expandir os seus dominios. A autoridade romana en Hispania non acaba pero queda novamente moi debilitada.

na pars occidentis quizás se estea a rachar definitivamente o equilibrio civil – militar (a usurpación de Xoán primicerius sería o último estertor do poder civil): cada vez menos gobernadores e prefectos e máis comites e duces.

en Hispania non hai referencia a funcionarios estritamente civís; inda que os houbera, en Hydatius (425-460) atopamos magistri, duces, e comites: magister/dux Asturius, magistri Merobaudes e Vitus, comites Censurius, Mansuetus, e Fronto. Esta preeminencia de militares é especialmente rechamante ao ter en conta que durante Honorio se supón que practicamente non houbo tropas permanentes en Hispania. En Gallia instituíuse o concilium septem provinciarum pero en Hispania non se coñece nada semellante e os vínculos con Ravenna son mantidos por medio da forza militar.

porén, membros das elites provinciais inda podían progresar no servizo imperial: mostra é Merobaudes, aristócrata de Baetica que en Ravenna chega a comes sacri consistorii, logo patricius ou consul, e gran orador. Mais incluso neste caso a preponderancia do militar é evidente. Merobaudes aparece nas fontes por última vez coma magister militum en Hispania, sendo afectado por intrigas de Ravenna. Isto tamén demostra que Hispania segue vinculada ao imperio nesta época.