457

moedas coa efixie de Maioriano

Constantinus e Rufus, cónsules.

xaneiro, 26: en Constantinopla morre Marciano (65 anos) afectado de  gangrena nos pés.

febreiro, 7: Aspar é o home forte pero é ariano e isto exclúeo do trono. Busca un católico para o trono e decídese por un xeral (tribuno mattiarii) que adopta o nome de León I.

por primeira vez o bispo coroa o emperador, iniciando así unha tradición secular. Primeiro foi Senado, logo o exército e agora a igrexa. Aséntase unha idea esbozada por Constantino I: os emperadores son por graza de Deus. León I aumenta as atribucións do patriarca.

febreiro, 18: León I confirma a Ricimer como patricius et magister militum e a Maioriano coma magister militum coa posible intención de ser o único emperador. Sen embargo, Ricimer aumenta paulatinamente o seu poder ata dominar no oeste. Tampouco pode asumir a púrpura e ten dúas opcións: disolver a corte occidental e gobernar como dux do emperador en Constantinopla ou instalar unha figura decorativa. Opta, sempre que pode, pola segunda. O  seu control chega ata o punto de inscribir o seu nome en moedas xunto ao do emperador.

Maioriano ordena ao comes Burco que derrote aos alamáns (900 en número) que operaban na zona do lago Maggiore.

en Callaecia Maldra derrota os seus rivais pero Teodorico II envía un exército contra el: apoia a outro rival godo. Os godos aprópianse de máis territorios en Hispania e Teodorico II reparte terras. Maldra logra algunha vitoria en operacións a pequena escala.

en Lugdunum prodúcese a coniuratio Marcelliniana, que resulta desarticulada. Pode ser referida a Marcelino, ou a un grupo de persoas persuadidas das súas dotes de mando que desexan que se converta en emperador. A caída de Avitus causara gran conmoción en Gallia. O máis probable é que o xefe da revolta se chamara Marcellus e buscara apoios nos burgundos. Quizás se aproximaron a Marcelino, quizás este participou; se o fixo retirouse a tempo de evitar represalias.

primavera: en Xudea Sabas é recibido por Euthymius, que o envía coma novicio ao mosteiro de Theoctistus.

Maioriano traballa para conseguir apoios. Ten que contar con Ricimer, que compromete o apoio das súas forzas.

marzo, 29: en Alexandría prodúcense disturbios nos que o pobo, instigado polos monofisitas, protesta contra o patriarca Proterius, que acaba morrendo e sendo sucedido por Timotheus Aelurus.

abril: chegan novas a Emerita Augusta do acontecido en Gallia e Teodorico II decide marchar de volta a Tolosa, probablemente para non perder influencia no novo contexto. Deixa atrás continxentes militares para protexer os asentamentos e apoderarse das prazas da Meseta superior. Son saqueadas Astorga, Palencia e o castrum de Coianza (Valencia de Don Xoán), entre outras. O botín tería sido un tremendo alicerce para as tropas. A misión do exército godo é, sen embargo, explicitamente someter os restos de suevos rebeldes e acabar coa violencia espallada pola provincia.

os hispanos padecen a mans do exército godo pero ese padecemento trae a restauración da autoridade imperial. A acción goda en Callaecia vese coma excepcionalmente brutal, pero a violencia de soldados contra civís nin é nova nin específica dos godos por ser bárbaros; os destacamentos romanos tamén se impuxeran moitas veces aos provincias de xeito violento.

certos notables locais comezan a competir coas forzas suevas e cos representantes godos, que mantiñan a paz en nome do goberno imperial. Para Avitus, Teodorico II fora o que Sidonio lle chamará con posterioridade: romanae columen salusque gentis.

abril, 1: Maioriano é proclamado emperador polo exército occidental.

Victorius de Aquitania, paisano de Próspero, tamén traballando en Roma, elabora un cursus paschalis baseado na lista consular da Chronica de Próspero. Este documento foi continuado logo por outros autores, que foron facendo engadidos.

Victorius tamén é autor dunha táboa de multiplicar de 98 columnas que daba o producto (en números romanos) de todos os números entre dúas e cincuenta veces. Constaba de filas, “unha listaxe de números dende mil, diminuíndo de cen en cen ata cen, e logo diminuíndo de dez en dez ata dez, e logo unidade en unidade ata un, e logo as fraccións ata 1/144”.

persecucións contra os pagáns: son executados, entre outros, o médico Xacobe e o filósofo Xesio; tortúrase e encadéase a Severiano, Herestios, Zosimo, Isidoro e outros. O predicador cristián Conon e os seus seguidores exterminan os últimos pagáns da illa de Imbros, no NE do Exeo. En Chipre exterminan os últimos adoradores de Zeus Lavranio.

verán: Elías e Martyrius, monxes veteranos, chegan de Nitria, Exipto. Alóxanse no mosteiro de Euthymius durante un tempo, e logo fundan os seus: Elías dous coenobia próximos a Jericho, e Martyrius un dos maiores e máis fermosos do deserto de Xudea. Os dous son parte dunha vaga de relixiosos que están a chegar ao lugar, unha vaga favorecida non só polo renome de Euthymius, senón polo entendemento entre el e Xuvenal, novo bispo de Xerusalem, a diferenza da situación en Exipto, con disturbios frecuentes.

Euthymius é o líder indiscutido do movemento monástico do deserto de Xudea. Este feito canalízase na rede de mosteiros e edificios rituais que rodeaba o seu mosteiro. Entre estes está o de Theoctistus, a igrexa do campamento sarraceno (parembole), a torre de Eudocia no cumio de Jebel Muntar e outra igrexa en honor de Pedro construída na calzada dende Xerusalem a Jericho. Ademais, construiríanse máis mosteiros por obra de discípulos seus, coma os xa mencionados e o de Gabriel, ao NO de Mishor Adummim.

segundo a Crónica Anglo-saxona, 4000 britanos morren en Crecganford nunha batalla contra Hengest e o seu fillo Oisc de Kent.

morre Yazdegerd II; sucédeo o seu fillo Hormizdas III como rei dos sasánidas. Decide protexer os nestorianos, pois comprende que uns herexes perseguidos polos romanos serán súbditos fieis. Paulatinamente, os cristiáns persas e armenios adoptan o nestorianismo. Contra el rebélase dende Sistan o seu irmán maior Peroz I.

logo da morte de Meroveo, Childerico I, probablemente fillo seu, é rei dos francos salios. Aegidius contén os seus intentos de expansión no norte de Gallia e opera contra el na beira esquerda do Rhin, na zona de Colonia. Childerico I aséntase en Tournai.

Teodorico II envía un exército á Baetica; Sabinus, o bispo relegado vinte anos atrás polos suevos, volve a Hispalis e retoma a posesión da sé.

decembro, 28: logo de meses sen emperador Maioriano é nomeado augustus en Ravenna no campo ad Columellas. Unha situación explicable polo desexo de León I de seguir exercendo autoridade sobre o oeste e polas poucas gañas de Ricimer de someterse a un augustus. Ravenna ten control efectivo só sobre Italia, Dalmatia e territorios no norte de Gallia.

novella 1 de Maioriano: Erid apud nos cum parente patrioque nostro Ricimere rei militaris pervigil cura. Romani orbis statum, quem communibus excubiis et ab externo hoste et a domestica clade liberavimus, propitia divinitate servemus. Exprésase que ambos personaxes exercerán responsabilidades militares.

Nepociano e o novo magister militum per Gallias Aegidius reciben tamén importantes responsabilidades militares.

Sidonio acepta a autoridade de Maioriano e incluso o recibe na súa casa cando este visita Lugdunum, incluso recita un panexírico na súa honra. Recibe o título de comes.

Skandagupta vence os hephtalitas e preserva o reino Gupta unha vez máis.

Maioriano reclama a súa autoridade sobre Hispania. O control da diocese exérceno agora tropas godas. Neste asunto Maioriano está forzado a entenderse con Teodorico II, que inda non o recoñece. Quizás as súas intencións son incrementar os territorios en Gallia baixo o seu control directo, quizás simplemente exprese resentimento ao non ser considerada a súa opinión como fora no caso de Avitus.

451

representación da batalla de Avarayr

Marciano e Adelfius, cónsules.

os hunos, reforzados por bastarnae, xépidos (Ardarico), herulos, ostrogodos (Theodemir), ruxios, esciros, turinxios, entre outros, avanzan polo Danubio e logo diríxense cara ao Rhin, onde desexan acabar cun primeiro obxectivo: os francos ripuarios, aliados de Aetius. Chegan a Belgica, son uns 50.000 homes de armas.

abril, 7: os hunos toman e saquean Divodurum (Metz); logo avanzan en dirección suroeste, cara o val do Loira: Estrasburgo, Worms, Mogontiacum, Treverorum, Colonia, Reims, Tournai, Amiens e Beauvais, todas destruídas.

Eudocia, filla de Valentiniano III, casa con Hunerico en Ravenna. O compromiso serve para apuntalar a alianza entre o imperio e os vándalos.

maio, 26: batalla nas chairas de Avarayr: 66.000 armenios defenden a súa fe e independencia contra os persas e a súa escollida tropa de “inmortais” sobre elefantes; ven minguadas as súas liñas no momento crucial pola defección dos nakharars iranófilos e son derrotados; Bardan Mamikonian e a flor da cabalería armenia morren no campo de batalla. Inda así Yezdegerd II permite que conserven a súa fe.

Aetius reforza as tropas romanas e convoca os aliados: acoden armoricanos, francos salios e burgundios. Teodorico I pretende permanecer neutral pero Avitus logra convencelo e finalmente marcha dende Aquitania cara o norte.

xuño: Atila aproxímase a Aurelianum (Orleans) pero chega Aetius e retrocede.

(segundo Xordanes) Sanxibano, monarca alano acantonado en Orleáns, quere entregar a cidade a Atila.

(segundo Sidonio) os hunos si entran en Orleans polo que se deduce dunha carta (477-79) a Próspero, agora bispo da cidade, na que se cita o sucedido (bello Attilae) e o papel xogado por Aniano.

(segundo Gregorio de Tours): os cidadáns horrorizados acoden ao bispo para saber que facer. Aniano resposta que se axeonllen e recen, e convídaos a contemplar o horizonte dende as murallas da cidade. Por tres veces dilles que verán a axuda de Deus. Nas dúas primeiras os asediados non ven nada, excepto os exércitos de Atila, dispostos para o asedio. Na terceira divísase a chegada de Aetius e Teodorico, que obrigan a Atila a retirarse. Nesta versión haxiográfica intercálanse diálogos entre Aniano e Atila, e o bispo aparece como defensor de omnis turba civium (Vita Aniani).

a defensa de Troyes polo seu bispo Lupo (vita Lupi) nárrase en termos parecidos.

(segundo Gregorio de Tours) en Tongres o papel máis activo corresponde ao bispo Aravatio, que reza, coa particularidade de que decide facelo ante o mesmo sepulcro de Pedro, polo que marcha cara a mesma Roma. Despois de 20 días de non comer e rezar o propio Pedro lle manda regresar e prepararse para a súa propia morte, para que non presencie os desastres que van ter lugar. Así acontece.

en París Xenoveva tamén promove unha actitude pasiva, de vixía e oración, ante o perigo huno, polo que os seus concidadáns a consideran pseudoprofeta.

estas referencias de intervención de bispos ante o perigo huno sitúanse en lugares periféricos á área nuclear da vella administración galo-romana. encádranse nun proceso no que a aristocracia está reorientando o seu papel para manter o patrocinio sobre as cidades: o poder central do imperio é cada vez menor e está menos presente, as hexemonías locais cobran un papel evidente. A literatura haxiográfica encárgase de asentar os tópicos perfilados: defensa da cidade – poder episcopal, binomio bispo/murallas.

as fontes codifican o papel do bispo como auténtico líder cidadán (a antiga institución do defensor civitatis e as súas funcións agora resumidas na defensa da civitas ante o perigo exterior): a xente non acode a ningunha outra instancia civil ou militar, e as súas instrucións son seguidas sen dilación, como corresponde á auctoritas que xa posuiría. Os relatos vincúlanos de maneira estreita coas murallas da cidade, símbolo e elemento esencial da paisaxe cidadá durante a tardoantigüídade. E, finalmente, a súa mediación ante a divindade consigue a salvación ante o perigo.

non é casual que a maioría destas fontes procedan de ámbitos episcopais que aproveitan para facer unha importante labor propagandística en favor da consolidación de certo perfil da figura do bispo no contexto da invasión de Atila.

xuño, 20: batalla dos Campos Cataláunicos (leste de París, lembrando unha antiga tribo celta que os poboara); comezo das operacións ás tres da tarde (hora nona): Aetius sitúa as súas propias tropas á esquerda, os godos á dereita e no centro os aliados máis febles. Confía en que Atila seguirá o seu costume de atacar polo centro co groso do exército, e así é. Mentres os hunos avanzan polo centro, os romanos e os godos destrúen os flancos do exército de Atila e logo péchanse sobre o centro. Aetius pode conseguir una vitoria completa, pero considera que uns godos reforzados por derrotar os hunos serían moito máis difíciles de manexar, así que sacrifica a vitoria. Na batalla morre Teodorico, e Aetius apresúrase a recomendar a Turismundo, a quen o xeneralísimo tiña retido como refén ante unha posible negativa de Teodorico I a loitar no último momento. Cando os godos se retiran tamén o fan os hunos.

xuño, 28: vese o cometa Halley.

o mandato de Turismundo interrompe as boas relacións cos romanos: Thurismundus rex Gothorum Arelatem circumspectat.

outubro, 8 – novembro, 1: Marciano e Pulcheria, católicos estritos, convocan concilio en Calcedonia, celebrado na igrexa de Euphemia cunha posición de honor para os legados de León I e a aprobación do seu tome, que define a ortodoxia: condena do monofisismo e do nestorianismo e restitución de León I (condenado en Éfeso). A doutrina da dobre natureza de Xesús convértese en parte do dogma católico. Eutychius é desterrado a Exipto, onde segue gañando partidarios.

en Calcedonia ratifícase a condición de Patriarcado para Xerusalem e auméntase a autoridade do de Constantinopla, pese á oposición de León. Dioscorus de Alexandría é deposto e deportado; o novo bispo é Proterius, protexido por 2000 gardas.

a derrota de Dioscorus quebra a influencia de Alexandría e quedan Roma e Constantinopla fronte a fronte como autoridades supremas na igrexa. Roma comeza a nomear legados (moitas veces fan de espías e informadores) en Constantinopla: a loita entre as igrexas será aceda e prolongada.

ordénase aos monxes cinguirse á vida santa baixo pena de anatema pero os decretos conciliares acéptanse ou rexéitanse dependendo do partido dominante en cada cidade. Nas sés metropolitanas hai bispos rivais, que se anatematizan mutuamente e buscan partidarios no poder civil, na poboación ou nos monxes, moitas veces máis violentos que o populacho.

Milman: “os monxes, en realidade, exercían unha tiranía completa, non só sobre os leigos, senón tamén sobre bispos e patriarcas, cuxa autoridade interrompían cando lles parecía axeitado e conveniente … en Alexandría, Antioquía, Xerusalem, Constantinopla, decidían sobre a ortodoxia a seguir e os bispos cedían ante eles: Macedonius en Constantinopla, Flavianus en Antioquía, Elías en Xerusalem son condenados ou abdican ou son apartados. En Antioquía Xenaias xustifica a súa insurrección polas persecucións sufridas. Derrame de sangue, asasinato, traizón, asasinatos políticos, incluso durante oracións públicas.” En Xerusalen Teodosio, un monxe monofisita, expulsa a Juvenalis, o bispo, sendo consagrado e manténdose na cadeira de bispo por medio da violencia. En Nitria, próxima a Alexandría, os monxes estaban sempre dispostos a interferir na vida cidadá coas armas.

Gibbon: “(os monxes) adoitaban ou cortar ou rapar o pelo, envolvían a cabeza nun capuchón para evitar a visión de obxectos profanos; as pernas e os pés espidos, excepto no máis duro do inverno, e os seus pasos lentos e febles apoiados nunha longa vara. O aspecto dun auténtico anacoreta era horrendo e desacougante, cada sensación ofensiva para o home pensouse que sería aceptada por Deus; e a norma anxélica de Tabenne condenou o saudable costume de bañarse e untarse con aceites”

en Constantinopla, Zenón é nomeado patricius.

Yazdegerd II decreta a abolición do shabbat e ordena a execución dos líderes xudeus, incluído o exilarca.

morren Nestorio, Liu Yikang (principe da dinastía Liu Song), Pei Songzhi (historiador chinés), e Tuoba Huang (príncipe dos Wei do norte).

450

vista das ruínas das murallas de Tesalónica

Valentiniano III e Avienus, cónsules.

febreiro, 22: León I persuade a Valentiniano III, Gala Placidia e Licinia Eudoxia para pedirlle a Teodosio II (en vano) unha reconsideración no asunto de Flavianus.

sen a presenza dos exércitos romanos, Britannia afúndese na confusión: os britanos enfróntanse a pictos e escotos no norte, piratas irlandeses no oeste e incursións cada vez máis frecuentes de xermanos no leste.

Teotihuacán é atacada e son destruídos os centros de culto: iníciase a súa decadencia cultural. En cambio, a cultura zapoteca está en auxe: xorden novas cidades con grandes centros cerimoniais con prazas, altares, etc. Tamén se atopan grandes cámaras funerarias con antecámaras e numerosos nichos, decoradas con figuras de sacerdotes ricamente vestidos e figuras de deuses, como Xipe-Totec, Xochipilli, Cocejo, o deus morcego, a deusa serpe, etc.

construción das murallas de Tesalónica, como defensa contra os hunos, igual de impresionantes que as de Nicópolis (Epiro) e outras situadas en torno ao mar Exeo; todas reproducen as da capital a menor escala.

xullo, 28: morre Teodosio II no val do Lycus, fóra da capital, durante unha cacería; o cabalo tírao e sofre unha grave lesión medular que lle ocasiona a morte. Ten 49 anos.

O candidato máis adecuado para suceder a Teodosio é o magister peditum Aspar, o mellor xeral do imperio, pero era ariano, e iso nunca o permitiría a súa aceptación pola poboación. Pulcheria e Aspar declaran que era vontade imperial ser sucedido por Marciano, un destacado oficial de orixe tracia ou ilira de 58 anos. Pulcheria acepta un casamento nominal con Marciano.

un fragmento de Priscus comenta a actitude romana en relación a Atila: “os romanos atenderon todas as súas instrucións e consideráronas ordes do seu señor. Pois non só tomaban precaucións en non iniciar unha guerra contra el senón que tamén temían que os persas prepararan accións militares, e que os vándalos perturbaran a paz marítima e de que os isaurios non se dedicaran acometer tropeis, e os sarracenos fixeran incursións no Imperio, e que as tribos etíopes se rebelaran. Por todo iso tragaron o seu orgullo e obedeceron a Atila pero intentaron preparar accións militares contra os outros pobos, reunindo as súas forzas e nomeando comandantes.” A estratexia defensiva durante Teodosio II suxire unha avaliación efectiva das posibilidades reais que tiña e precaución, pero non inercia ou inactividade. A maior ameaza proviña dos grupos bárbaros en Illyricum e en Thracia, especialmente Atila.

xullo, 31: morre Pedro Chrysologus, bispo de Ravenna.

agosto, 25: Pulcheria coroa a Marciano no pazo do Hebdomon, nunha explanada a sete millas de Constantinopla, diante dunha asemblea cerimonial.

Marciano rexeita seguir pagando a Atila pero envíalle agasallos. Está disposto ao conflito armado. Atila coñece a impenetrabilidade de Constantinopla e quizás pensa que xa a espremera abondo, mentres que a metade occidental era máis débil.

outra historia conta que Honoria envía a Hyacinthus cun anel á corte de Atila para ofrecerlle a súa man e evitar así un casamento non desexado co senador Flavius Bassus Herculanus. É detida e vai a prisión. Atila pide a súa man e ao ser rexeitado planea a invasión de occidente.

Atila marcha cara o Rhin encabezando un exército de hunos e outros pobos vasalos, principalmente ostrogodos.

morre Chlodion e os seus fillos loitan pola xefatura. Un pide axuda a Atila e outro a Aetius desplazándose a Ravenna.

en Constantinopla detención e execución de Chrysapius, acabando co desgoberno.

un tal Florus é nomeado gobernador civil/militar no Alto Exipto para acabar coas incursións procedentes do deserto.

novembro, 25: morre Gala Placidia, ten sobre 62 anos.

Valentiniano III ten plans de comprometer a súa filla Placidia con Maioriano. Esta elección causa fortes diferenzas con Aetius, que planearía o mesmo para o seu fillo Gaudencio. Aetius obriga a Maioriano a abandonar o servizo e retirarse á súa patria. O conflito entre o emperador e o xefe militar non ten volta atrás.

antiguas insualae inteiras da cidade de Neapolis son agora utilizadas para almacenar desperdicios e refugallo.

en Afrodisias derrúbanse todos os templos e quéimanse as súas bibliotecas. A cidade renoméase como Stavroupolis (Ciudad de la Cruz).

en de vocatione omnium gentium (Calling of All Nations) Próspero de Aquitania traballa o concepto de graza de Agostiño: Deus desexa que todos os homes se salven; inda que non todos os homes reciben a graza que salva, reciben a graza xeral de Deus. Foi a contribución máis orixinal de Próspero á teoloxía.

en Ravenna: comeza a remodelación do baptisterio de Neon.

Yazdegerd II convoca a todos os nobres armenios en Ctesiphonte e obrígaos a romper todos os vínculos que os unen á igrexa occidental.

fundación da Universidade de Nalanda, en India.

os cabalos ferrados empézanse a utilizar en Oriente Próximo e Europa co conseguinte aumento da eficiencia na agricultura e nos transportes.

morre Hermias: fora a Atenas e estudara filosofía con Syrianus. Casou con Aedesia, parente deste e inicialmente comprometida con Proclus, pero este rompera o compromiso por causa dun aviso divino. Hermias levou as ensinanzas de Syrianus de volta a Alexandría, onde ensinou na escola de Horapollo, recibindo ingresos do estado. Os seus fillos Ammonius e Heliodorus son novos. Aedesia segue recibindo o estipendio estatal para criar os nenos, e que se convertan en filósofos. De Hermias temos o Comentario sobre o Phaedrus, unhas anotacións baseadas nas aulas de Syrianus en relación ao libro de Platón.

tamén morren Kalidasa (escritor clásico en sánscrito), Quodvultdeus (bispo de Carthago), Socrates Scholasticus e Sozomenos (historiadores eclesiásticos), e Zu Geng (matemático chinés).

comézanse os frescos do rochedo de Sigiriya en Ceilán, os templos de Aihole.

Hawaii Loa, un xefe polinesio descubre as illas que recibirán o seu nome. Navega 2400 millas de océano aberto dende a illa de Raiatea, próxima a Tahiti.

442

Africa
www.cassiciaco.it

Dioscorus e Eudoxius, cónsules.

os hunos xa posúen capacidade tecnolóxica para atacar cidades fortificadas: saquean e toman Margus, Naissus, Serdica e Arcadiopolis. A escaseza de tropas imperiais (destacadas contra os vándalos) fai que cheguen ata Adrianopolis e Heracleia, case ameazando Constantinopla. Aspar volve apresuradamente de Sicilia e planta cara no Quersoneso (primeiro enfrontamento huno – romano a gran escala) pero é derrotado. Teodosio II solicita novas negociacións.

Zerkon, un anano mauretano na comitiva de Aspar, é capturado por Bleda, que aprecia as súas dotes humorísticas. Á morte de Bleda é rexeitado por Atila, que llo ofrece a Aetius, que o manda de regreso con Aspar. Aconsellado por Edecón, Zerkon volverá en 449 onde os hunos cunha comitiva romana para recuperar (sen éxito) a muller que lle fora concedida por Bleda.

novos asentamentos de foederati en Gallia.

Valentiniano III recoñece, coa aceptación de Constantinopla, o dominio vándalo sobre un territorio inda maior: devólvense Mauretania e Numidia ao imperio (zonas exhaustas e depredadas) pero Gaiserico ve recoñecida a súa autoridade sobre Africa Proconsularis e Byzacena (inda ricas) co que controla todas as terras ao oeste de Tripolitania. Os romanos recoñecen o reino vándalo coma un territorio independente, xa non subsidiario ou independente dos romanos.

Gaiserico confisca propiedades e exime de impostos aos propietarios vándalos. Só é rei dos vándalos, mentres que os cidadáns romanos seguen rexidos polas súas leis. Seguen desterros de boa parte do clero católico é desterrada, para debilitar a acción romana.

Hunerico comprométese coa filla de Valentiniano III, Eudocia. Hunerico estaba casado cunha filla de Teoderico I, pero seu pai acúsaa de querer envelenalo: a princesa goda é mutilada e é enviada de volta a seu pai a Tolosa, sen orellas e sen nariz.

Gaiserico, a pesar de todos estes éxitos, ten que facer fronte a unha revolta dalgúns nobres vándalos, que rexeitan a súa xefatura única.

Asterius, magister utriusque militiae, distínguese na represión da bacauda en Tarraconensis.

en Roma constrúese a basílica de san Pedro en Vincoli, por desexo da emperatriz.

o archimandrita Shenouda funda o Mosteiro Branco, próximo a Sohag (Exipto).

Eógan mac Néill, fundador do reino de Ailech, en Hibernia, é bautizado por Patricio. É o primeiro rei católico da illa.

concilio de Vaison (Gallia). Armentario, bispo presente na reunión, é o máis antigo coñecido desa sé.

Yazdgerd II emprende campañas contra os hunos kidaritas.

439

Teodorico I leva preso a Litorius, Tolosa
s. xviii Antoine Rivalz 

Teodosio II e Festus, cónsules.

xaneiro, 31: nova lei contra xudeus e samaritanos apartándoos do exercicio de cargos públicos. Renóvase a prohibición de sacrificios pagáns e a condena das herexías baixo pena capital.

agosto, 6: Licinia Eudoxia, muller de Valentiniano III, é proclamada augusta logo de nacer a súa filla, Eudocia.

o grego é recoñecido coma lingua oficial da pars orientalis.

Rechila invade Lusitania e toma Emerita (capital administrativa de Hispania): o valor simbólico é altísimo e, en termos materiais, é unha cidade moi próspera. Rechila estende o seu dominio a toda Lusitania e á zona máis rica do val do Guadiana. Días despois acepta a rendición do comes Censurius en Myrtilis (actual Mértola, ao sur de Emerita seguindo o curso do Guadiana), onde probablemente se fose repregando coas forzas que comanda. Este oficial romano tiña sido un dos numerosos embaixadores imperiais ante os suevos.

suble­vación dos foederati burgundios da ribeira esquerda do Rin medio.

15 maio: Cirilo segue en Xerusalem, xunto con varios bispos exipcios para a consagración dun santuario para as reliquias de Estevo, construído fóra da porta norte da cidade. A cerimonia presídea Eudocia.

o día seguinte os participantes soben ao Monte das Olivas e depositan reliquias no martyrium de Melania, no cumio. Cirilo pode ter sido convidado pola propia emperatriz para subliñar o carácter oficial da súa peregrinación a Palestina: era o “teólogo da corte” logo do acontecido con Nestorio e os seus partidarios, dedicara dous longos tratados sobre as crenzas verdadeiras a Eudocia e Pulcheria e sería axeitado a súa presenza coa augusta en tan santos lugares.

a non mención de Xuvenal, bispo local, nalgúns relatos destes feitos explícase por acontecementos posteriores. Os monofisitas compararon a súa actuación en Chalcedon (451) coa de Xudas e para eles dificilmente pode xogar aquí un papel central. Porén, é dubidoso que o bispo, cuxa constante política é promover o status da súa sé, perdera ocasión tan destacada. O seu predecesor, Xoán, xa maximizara o descubrimento dos restos de Estevo.

un sermón atribuído a Basilio de Seleucia parabeniza a Xuvenal polo novo santuario, obra tanto súa como da emperatriz. Só anos máis tarde, cando a emperatriz amplíe a igrexa quedará a sona de que era o seu monumento.

Cyrus de Panopolis, amigo dos emperadores e praefectus urbis, nomeado prefecto do pretorio do este e home forte do estado. Decide construír as murallas marítimas en Constantinopla.

Litorius, a pesar dos seus éxitos iniciais ante os godos, é finalmente derrotado por asumir excesivos riscos, capturado e executado. Eparchius Avitus, prefecto do pretorio de Gallia e representando a Aetius, negocia un acordo de paz con Teodorico I, quen tamén sofre graves perdas: durante unha tempada o mediodía galo permanece estable. Avitus pode retirarse aos seus dominios a gozar do otium aristocrático.

verán: Eudocia emprende regreso a Constantinopla, cumprida a misión de agradecer o casamento da filla. Melania a Nova, que xa acudira a recibila, acompáñaa ata Sidón. Durante a súa estancia a emperatriz saudáraa coma unha “nai espiritual” e seguira atenta a vida nos seus mosteiros.

Eudocia regresa con reliquias de Estevo, depositadas na igrexa de Lourenzo: unha confirmación da súa devoción e a súa presenza nos lugares santos de Palestina. O seu prestixio é altísimo e as esperanzas de resultar manexable resultan totalmente frustradas. Pulcheria queda en segundo plano.

na corte de Constantinopla empeza a destacar a eminence grise da próxima década, o eunuco–chambelán Chrysaphius: as súas intrigas farán que Pulcheria se retire da vida pública e viva no Hebdomon, deixando a Eudocia sen rival, de momento.

xusto entón tamén se inician intrigas que afectarán a posición de Eudocia. O apoio prestado ao nestorianismo, en contra de Pulcheria, daría pé a estas intrigas.

Yazdegerd II, mazdeísta, volve perseguir os cristiáns e agora tamén os xudeus, que nunca foran perseguidos ao non ser apoiados por ningunha potencia estranxeira.

outubro, 29: Gaiserico toma Carthago sen necesidade de loitar: os romanos son sorprendidos e gran parte da flota de guerra occidental é inmobilizada nos propios peiraos. A muralla non impide a ocupación: ao parecer Gaiserico descoidará o seu mantemento e o do resto do sistema defensivo romano. Iníciase unha crise demográfica, urbana, social e económica.

o bispo católico Quodvultdeus ten que exiliarse en Neapolis e os católicos son perseguidos: historia persecutionis africanae provinciae de Vitorio de Vita menciona os nomes dos bispos que sofren exilio, tortura ou ambas cousas.

ao perseguir e “eliminar” os bispos os seus bens son confiscados, incluíndo roupas e obxectos relixiosos de gran valor. Supón tamén eliminar a elite intelectual: os romanos quedan simbolicamente descabezados e sen líderes espirituais xa que a igrexa católica era unha especie de muralla mental que protexía Africa. Gaiserico derrúbaa ao suprimir os seus piares principais: os bispos. O papel administrativo dos bispos dende o punto de vista administrativo nas cidades tamén era determinante; suprimilos ocasiona vacantes nesas posicións. Derrúbanse as murallas nun sentido real pero tamén nun figurado.

establécese o arianismo como nova relixión oficial e o vándalo como lingua. Isto non quere dicir que o arianismo se faga unha experiencia espiritual determinante para todos os vándalos. Non teñen tradicións escritas pero lendas e mitos sobreviven na tradición oral. Estas raíces do pasado pagán non son apropiadas. Debían atopar un novo vínculo común que fornecera unha identidade diferente da romana e probaron co arianismo. Probablemente, logo de trinta anos no imperio, só unha minoría abandonara as súas crenzas pagáns e a nova fe ten só representación na corte, e incluso nesa elite non é cuestión de convencemento, mais de manexar un elemento útil dende o punto de vista político. Que se tivese que articular unha alternativa relixiosa á católica testemuña a fortaleza que a xerarquía católica tiña en Africa.

inverno: Gaiserico é unha ameaza potente contra Roma, e atacará unha tras outra todas as illas do Mediterráneo occidental: Sicilia, Cerdeña, Córcega e as Baleares, afogando e controlando o subministro de grao a Roma.

en Armenia o dominio persa baixo Yezdegerd II faise máis opresivo: tributos altos, persecucións relixiosas e medidas coercitivas tomadas inmediatamente despois de subir ao trono, para impor o mazdeísmo, desencadean unha rebelión xeral. A Igrexa, a nobreza e o pobo únense en torno a Vardan Mamikonian e deciden declarar a guerra, inda que parte da cabalería se atopa integrada no exército persa loitando contra os hunos. Bizancio négase a enviar axuda armada.

morre Sahak o grande en Armenia en Ashtishat.

fúndase o mosteiro de Mar Saba próximo a Belem.

decembro, 26: Melania a Nova, moi enferma, celebra a festividade de Estevo no novo santuario. Xa mostrara a súa devoción depositando parte das reliquias no seu martyrium, situado a carón da igrexa da Ascensión no cumio do Monte das Olivas. Outras reliquias que alberga o edificio son os corenta mártires de Sebaste e os persas mártires que acompañaran a Pedro o Ibero a Xerusalem. Eudocia tamén fixera aportes edilicios ao martyrium, lembrados cunha inscrición no edificio.

Atila e Bleda incumpren o tratado de Margus e invaden os Balcáns.

Salviano de Massilia (monxe de Lérins) publica de gubernatione dei. Fai referencia directa á captura de Litorius en Tolosa e describe a situación das clases populares e medias, sometidas á terrible presión do fisco que as empobrece e as pon en mans dos honestiores.

o autor presenciara en primeira persoa a invasión de Gallia e móstrase indulxente, comprensivo e case cordial cos “bárbaros”: son heréticos porque non teñen cultura escrita, non saben ler e por tanto só coñecen o que lles contan os seus mestres, de telos). Descríbeos coma “salvaxes” puros e sen contaminar, dun xeito anticipadamente romántico. Todo o libro contrasta a moral pura dos bárbaros cos romanos, corruptos.

os ataques xermanos son castigo divino polas faltas cometidas: cre que os cristiáns viven dun xeito inadecuado: frecuentan o circo e o teatro, que representan a moral pagá; a inxustiza e a avaricia están por todas partes. O seu interese recae na necesaria reforma do cristianismo; nese sentido os bárbaros son un instrumento divino para que se tome conciencia do camiño errado.

China do Norte resulta unificada baixo a dinastía Wei: fin dos dezasete reinos.

decembro, 31: morre Melania a Nova.

438

edición medieval do
codex theosodianvs

Teodosio II e Glabrio, cónsules.

xaneiro, 27: os restos de Xoán Crisóstomo son trasladados por Proclus a Constantinopla e soterrados na igrexa dos Apóstolos.

O conflito nestoriano persiste en Constantinopla, e as diferenzas resucitan o caso de Xoán Crisóstomo. Pulcheria decide resolver isto definitivamente: inflúe para que Teodosio II revoque a condena  contra el, traia o cadáver de volta á capital e é canonizado nunha cerimonia na que o emperador pide perdón en nome de seus pais.

xaneiro, 31: Teodosio II decreta contra os pagáns, considerando a súa “idolatría” como a razón dunha recente praga.

febreiro, 15: publícase en Constantinopla un novo código lexislativo (código de Teodosio); terá vixencia ata tempos de Xustiniano, que o substitúe.

novella III anti-xudía de Teodosio II: sanciona a súa actividade como defensores civitatis e a construción de novas sinagogas, tratando de evitar a aparición de novas comunidades.

en Gallia é probable que, ademais de Burdeos, Arles e Narbona, houbese outra comunidade xudía en Tolosa, capital goda. Ignórase cando puido nacer (probablemente antes de 438: a novella prohibe novas sinagogas; e en 507: os francos, católicos, ocuparon a cidade). Por tanto, debían existir xa cando chegaron os godos e permaneceron ata o s. xi. Armand Lunel ten ubicado outras sinagogas en Béziers, Lodéve, Lunel, Mende, Montpellier, Nímes, Pamiers, Pézenas, Pesquieres e Saint-Gilíes, entre outros lugares; pero non as sitúa cronoloxicamente. Os xudeus estaban relativamente integrados: falaban latín, non se diferenciaban na indumentaria, e moi pouco nos costumes diarios, salvo en certas normas alimenticias. A diferenza do acontecido en Oriente, no se lles consideraba estranxeiros. Por todo iso non é probable que viviran segregados en guetos, inda que as normas de desprazamento para o cumprimento do sabbath lles obrigaran a vivir en zonas próximas á sinagoga. Isto non quere dicir que lles faltaran detractores.

setembro, 25: tremor de terra en Constantinopla. Ao parecer, unha multitude, aterrada, acude en procesión a Hebdomon.

québrase a paz en Hispania. Hermerico, enfermo, delega o poder no seu fillo Rechila. O novo xefe suevo pasa á ofensiva. A base de poder en Callaecia estaría asegurada (o statu quo entre a aristocracia local e os xermanos obrigaríalle tamén, en certo modo, a estender as súas campañas de saqueo fóra do territorio da provincia).

en Baetica Rechila derrota forzas comandadas por un tal Andevotus e captura o seu tesouro na beira do Xenil. Podería ser un xeral romano, un xefe vándalo que non pasara a Africa en 429, ou un poderoso propietario aristócrata local.

agosto, 4: morre Bahram V Gor, sucedido por Yazdegerd II.

Litorius, con auxiliares hunos, leva o conflito cos godos ata a mesma Tolosa, cidade que asedia.

peregrinación da emperatriz Eudocia a Terra Santa en agradecemento polo casamento da filla; sen embargo, a consideración polo ascetismo de Melania a Nova e a devoción polas reliquias de Estevo indicarían unha vontade persoal: seguiría o exemplo de Helena, nai de Constantino I, que cumprira un papel público, baseado en conviccións persoais.

as viaxes de ida e volta caracterizáronse pola xenerosidade das doazóns imperiais ás igrexas no camiño. Porén, a única mención explícita é a estancia en Antioquía: nunha “visita de estado”, Eudocia contribuíu con melloras edilicias na cidade e erixiuse unha estatua conmemorativa de bronce da súa visita.

nun discurso formal aos cidadáns referiuse á súa ascendencia grega e mostrouse orgullosa de compartila cos antioquenos, feito ilustrado coa elaboración sobre un verso de Homero. A emperatriz (“a poeta errante”) segue a moda de compor poemas honrando as cidades visitadas polos poetas nas súas viaxes. Neste sentido, actúa seguindo máis unha moda literaria que cristiá.

en Xerusalem tamén estaba Cirilo de Alexandría pero non hai evidencias abondo de que fose para acompañar á emperatriz na súa viaxe oficial coma director espiritual.

Teodosio II prohibe a divulgación de coñecementos sobre carpintaría naval, en relación posiblemente ao auxe naval vándalo.

decembro, 23: o senado de Roma recibe e acepta solemnemente o código Teodosiano, logo dun acordo entre os dous augusti.

Aetius, agora viúvo, casa coa viúva de Bonifacio, Pelaxia. Herda, por tanto, os seus bucellarii.

en China T’o-pa Tao proclama un edicto de laicización contra os monxes budistas.

Anatolius, magister peditum, na corte oriental.