560

representación de Alboino
gravado sobre madeira
Crónica de Nuremberg (1493)
pt.wikipedia.org

destruídos os hephtalitas, os turcos dominan a Sogdiana e son os novos veciños dos persas.

Britannia: Aella, rei de Deira; Ceawlin sucede a seu pai Cynric en Wessex; Elidyr de Strathclyde invade Gwynedd (Gales) e intenta derrocar a seu cuñado, o rei Rhun Hir ap Maelgwyn.

Columba pelexa con Finnian de Moville sobre a autoría dun salterio e isto ocasiona un enfrontamento militar ao ano seguinte.

xuño: Clotario I invade Dumnonia, ao norte de Armorica. O xefe bretón Chonoo morre e Clotario fai queimar ao seu fillo rebelde Chramno coa súa familia, que se atopan refuxiados alí.

Alboino sucede a Audoino como xefe lombardo.

Cunimundo sucede a seu pai Thorisindo como xefe xépido.

Fidel, bispo de Emerita, sucede a Paulo.

Pelaxio I escribe: “a causa das continuas devastacións produto da guerra, hai pouco rematada, é das illas e territorios alén do mar que a igrexa recibe o pouco do que dispón para as súa necesidades e os pobres”. A poboación de Roma víase obrigada a comer bellotas e algúns incluso recorreron ao canibalismo.

os italianos sofren tanto (ou máis) a mans dos “liberadores” coma dos godos. O logotheta Alexandre, de terrible reputación, é  enviado por Constantinopla para obter tributacións. Os comandantes bizantinos non eran mellores e abusan dos seus cargos; por exemplo, Conon é asasinado polos seus propios homes, famentos, porque este aproveitábase da xestión do grao no seu beneficio ata extremos inxustificables.

a guerra arruína Italia e a súa capital. Os tres asedios da cidade van acompañados de fames, epidemias e sufrimentos. Grandes zonas da cidade son destruídas en lumes e moitos cidadáns quedan arruinados. Moitos aristócratas trasládanse a Constantinopla para tentar recuperar a súa posición a carón do emperador. Os xogos non se celebrarán máis. O sistema educativo colapsa. O reparto de gran vólvese intermitente para logo cesar para sempre. O senado tamén morre pouco a pouco. Moitos dos máis famosos edificios da cidade están desertos en ruínas, e a cidade, despois de tantos anos de maltrato, cae vítima das epidemias, das cheas e das fames cíclicas.

Bieito de Nursia predixera que “Roma non será despoboada polos bárbaros, senón polas tempestades, os lóstregos, tormentas e tremores de terra“.

decembro: lume en Constantinopla.

547

interior de Vitale de Ravenna
bibleartists.wordpress.com

abril–maio: Belisarius ocupa Roma cando marchan os godos e reconstrúe parte das fortificacións; pero as campañas que emprende non teñen éxito porque carece de recursos suficientes.

morre Bieito de Nursia, fundador dos beneditinos.

segue o ‘conflito dos tres capítulos’: en occidente enténdese que condenar a Theodoreto de Cyrros, que destacara en Calcedonia na súa oposición ao monofisismo, comprometía a resolución dese concilio. Xustiniano consegue que o patriarca de Constantinopla ratifique a súa resolución, pero Vixilius rexeita facelo.

Ravenna segue a ser centro da administración baixo os orientais. As igrexas arianas son ocupadas e a administración acaba os proxectos arquitectónicos iniciados polo godos. Vitale é consagrada por Maximianus.

Ravenna sofre menos que outras cidades a guerra e queda definitivamente en mans imperiais. Sen embargo, o rexistro arqueolóxico sinala empobrecemento progresivo: as casas novas son máis cativas e sinxelas e as domus antigas son divididas; o material máis usado pasa a ser a madeira en vez da pedra ou o ladrillo. Sen embargo, as igrexas son ben conservadas.

Teudebaldo, menor de idade, sucede a seu pai, Teodeberto I, como rei de Austrasia en Reims.

Ida funda Bernicia, e constrúe Bamburgh Castle como fortaleza que será a sé de moitos reis anglo-saxóns (Historia Brittonum).

batalla de Marta: Xoán Troglita é derrotado por tribos mauras en Tripolitania, foxe a Lunci e cara o norte á fortaleza de Laribus.

a dinastía chinesa Liang acaba coa revolta Tonkin (Vietnam) dirixida por Ly Nam De.

529

familiaromana.blogspot.com

Decius, cónsul único.

febreiro, 6: máis de catro anos logo da morte do seu predecesor (Ahkal Mo’ Nahb I) exerce como ajaw de Palenque K’an Joy Chitam.

o ‘código de Xustiniano’ (12 tomos con 4562 leis) está finalizado e constituirá a referencia xurídica dos séculos seguintes; é conservador, axústase ás tradicións. Facilita a manumisión dos escravos e a venda de terras, protexe viúvas e nenos. Por outra banda, o sacrificio a deuses pagáns supón pena de morte e os conversos ao cristianismo que recaen no paganismo son condenados á decapitación. Aos xudeus prohíbeselles tratar de converter cristiáns ou telos como escravos.

Xustiniano inicia un programa de construcións militares para reforzar a seguridade dos territorios imperiais: numerosas prazas fortes ou pequenos poboados fortificados nas fronteiras; tamén se reforzan as infraestruturas xa existentes. Procopio de Cesarea ofrece unha descrición que menciona centos destes postos de fronteira. Normalmente eran de planta cadrada ou rectangular, podendo medir 40/300 (Tebessa, Alxeria) inda que poucas veces pasaban de 60/80; os muros podían ter entre un e tres metros de espesor e, ás veces, ata 8 de altura, e a distribución do recinto – onde non faltaba unha igrexa – podía, na súa maioría, ser parecido (con excepción como Qasr Ibn Wardan – Siria, 564).

Xustiniano somete unha revolta de samaritanos dirixida por Julian ben Sabar en Belem, na que morren 20000 persoas. A basílica da Natividade resulta destruída e o emperador ordena restituíla.

(data precisa sinalada por Teófanes (Chronographia, "ad annum mundi 6022"), Xustiniano ordena unha persecución dos herexes e pagáns de Constantinopla, da que foron vítimas ilustres cidadáns da capital.

Xustiniano decreta unha medida que retira aos pagáns a facultade de ensinar: esta disposición debe entenderse como un intento por parte de Xustiniano de terminar cos influxos da filosofía pagá na propia corte, xa existente en época de León I (Xoán Malalas, chronographia, XIV, 369-370), motivou clausura temporal da escola filosófica de Atenas. Moitos filósofos acaban asentándose en Persia (Simplikios).

sen embargo, o desenvolvemento da actividade en Alexandría non se ve afectado.

Xoán o Gramático escribe en Alexandría de aeternitate mundi contra proclum en contra dun asunto esencial da filosofía pagá: a idea da eternidade do mundo, pero especialmente coa idea de refutar un escrito perdido de Proclus, ao que o Léxico da Suda da os títulos de XVIII procli argumenta (de aeternitate mundi) e de argumenta XVIII contra Christianos. Un elemento interesante da obra de Xoán é a súa datación, pois no propio texto indícase que se escribiu en 245 da ‘era de Dioclezio’ (ano 529 aD). Xoán tenta demostrar a ortodoxia do ensino superior en Alexandría, para así asegurar a súa continuidade, en vista dos acontecementos en Atenas.

Xustiniano tolera a escola filosófica en Alexandría esencialmente para conservar o orden público. Durante este século a fama de levantiscos dos alexandrinos non diminúe: Xoán de Éfeso (Hist. Eccl., 1, 17 e 43) di que son unha horda de bárbaros, directamente inspirada por Satán. Evagrio Escolástico (Hist. Eccl., 11, 8), máis realista, di que nos seus motíns se deixan arrastrar polo último en chegar, sen reparar no pretexto. O odio dos alexandrinos contra a autoridade imperial ten antecedentes sanguentos sen importar a relixión dos amotinados.

Xustiniano quere protexer as remesas anuais de trigo exipcio que parten desde Alexandría, a modo de imposto. Así compréndese tamén que durante estes mesmos anos Timoteo IV, patriarca de Alexandría, contrario a Calcedonia, siga no seu posto.

Bieito de Nursia, no deserto de Subiaco, adquire sona de santo e acoden a el numerosos seguidores, que organiza en doce mosteiros de doce membros cada un. a súa comunidade entra en conflito con Florencio, sacerdote dunha igrexa cercana. Bieito decide trasladarse a Montecassino, onde funda un enorme mosteiro, ao sudeste de Roma, no solar dun antigo templo pagán. Redacta un regra que non tarda en ser adoptada por outros mosteiros; aparece así a orde Beneditina. A regra obrigaba á obediencia, a pobreza e a castidade, pero desalentaba o ascetismo inútil. Bieito non quería mendigos, inspirábaos a traballar, nos campos ou en labores intelectuais. A disciplina era férrea, o abade era elixido de por vida e a súa autoridade era absoluta. Cada mosteiro tiña que ser autosuficiente e ser refuxio para a laboriosidade e o saber.

continúa a guerra contra Persia. En xeral, os persas acostumaban gañar as batallas (exércitos máis numerosos) por iso os romanos evitábanas, construían fortalezas doadas de defender e esta estratexia contribúe a estabilizar a fronteira.

sínodo de Orange, onde resulta condenado o semi-pelaxianismo, entre outras decisións. Apróbase a doutrina do pecado e graza proposta por Agostiño, pero sen aprobar a predestinación absoluta que el defendía.

al-Harith ibn Jabala (Flavius Arethas o Coxo nas fontes gregas), segundo rei dos Ghasánidas.

tribos árabes da etnia Kinda penetran en Mesopotamia e conquistan Hira.

Amalasunta recibe unha delegación do consello aristocrático godo que a urxe a que Atalarico (13 anos) reciba unha educación que lle ensine a ‘montar, practicar as armas, e ser endurecido, non convertido nunha rata de libros’.

morren Baderico (rei dos turingos), Teodosio o Cenobiarca (monxe e fundador do mosteiro de Teodosio) e Yuan Hao (príncipe imperial de Wei Norte).

500

arte-historia.com
interior de Apolinar o Novo

Patricius e Hypatius, cónsules.

batalla de Mons Badonicus: “os romanos” (unha coalición de britanos e celtas) vencen os anglosaxóns, contendo a penetración destes ás zonas interiores de Britannia. O ano é aproximado e o lugar pode ser a zona de Bath. O líder xermano podería ser Aelle de Sussex ou Cerdic de Wessex; o lider romano, segundo lendas posteriores, sería o que daría lugar á lenda de Artús.

Britannia estaría xa dividida en sete reinos (heptarquía).

ao parecer, un grupo de emigrantes escotos parte de Dál Riata (norte de Hibernia), conducidos por Fergus Mor, e aséntase nas costas occidentais de Caledonia, que tamén se considera parte do reino, polo que é coñecido tamén como Dál Riata. Non sendo os primeiros escotos no lugar si son os primeiros que logran unha organización alén do simplemente tribal. A existencia histórica de Mor é cuestionable (Anais de Tigernach)

o reino de Munster en Hibernia pasara xa o seu período de maior apoxeo e agora divídese en dúas partes (Desmond, norte e Thomond, sur) gobernadas por dúas ramas da familia real de Munster (os Eoghan Mor): os MacCarthy en Desmond e os O'Brien en Thomond.

constrúese o monumento coñecido como “pedras de Ale” en Suecia.

o imperio chinés está gobernado pola dinastía Qi. Ao norte, o reino bárbaro de Wei fai de protección frontes aos ataques de varios pobos, especialmente os Yuan-Yuan. Ao sur o imperio chinés apoia ao reino Fu-nan coa esperanza de que domine o reino de Shampa, pero os intentos resultan infrutuosos.

Xuan Wu Di, novo emperador do norte.

aparecen os primeiros teóricos da literatura: Liu Xie escribe o Dragón cravado no corazón da literatura, onde combate o preciosismo e defende que o obxectivo da literatura é describir situacións e sentimentos reais, á vez que proporciona criterios “obxectivos” para xulgar unha obra.

en Roma, e outros lados, xa non hai necesidade de esconderse e cesan de producirse máis enterramentos en catacumbas.

Trasamundo casa con Amalafrida, irmá viúva de Teodorico, que aporta unha gran dote e unha tropa goda de elite de 5000 homes.

mercadores árabes establécense no norte de Etiopía.

Persia e India están conmocionadas polos hunos, se ben Khavad está facéndose co control do imperio grazas á axuda dos propios hunos.

os cristiáns de Persia, Armenia e o reino árabe de Hira adoptan o nestorianismo. Os nestorianos difunden novamente a cultura grega a Persia, antes erradicada polos sasánidas.

aparece o mazdeísmo, creado por Mazdak, que propón unha doutrina semellante ao maniqueísmo, un modo de vida ascético e comunista. Denuncia os intereses da nobreza e o poderío dos sacerdotes, co que se gañou a animadversión de ambos sectores.

o declive huno en occidente tamén permite a expansión dos eslavos, que asimilan parte dos invasores asiáticos e deixan de ser os campesiños dóciles que foran baixo os cimerios, sármatas, godos e hunos. Mudan en guerreiros, pero sen deixar as prácticas campesiñas. Mentres os xermanos só eran guerreiros e escravizaban os traballadores dos territorios conquistados, os eslavos conquistan un territorio e forman familias, labran a terra e absorben os nativos.

colonizan lentamente o territorio dende os Balcáns ata as actuais Rusia e Ucraína, e a poboación desas zonas “eslavízase” completamente.

ocupan territorios xunto ao Danubio e son a nova ameaza bárbara para a pars orientis.

o clima, relativamente estable e favorable desde 300, empeza a cambiar no este do Mediterráneo cara circunstancias máis desfavorables. É un cambio gradual que cubre case un século. Secan as fontes e son cubertas por dunas de area.

este cambio produce un desastre económico, xa que o sistema se basea na agricultura, que comeza a colapsar en áreas que dependían da auga: as chuvias decrecen e o aumento de anos de seca leva ao empobrecemento das terras, a fame e o abandono de terras. A poboación volve a unha economía que se basea máis no pastoreo. Este proceso afecta primeiro e máis directamente aos grandes asentamentos. Os anos prolongados de seca e os factores políticos producen cambios que terminan por causar o abandono final de moitos asentamentos.

nunha carta a un tal Xerome de Elusa, amigo seu, Procopio de Cesarea describe como as raíces das viñas están expostas ao aire por culpa dunha combinación de seca e ventos inclementes en Gaza.

Roma non forma parte do imperio pero os seus habitantes seguen a denominarse romanos. Constantinopla é a nova Roma, o latín é a lingua administrativa inda que o poboación fala grego e as institucións eran as tradicionais, modificadas pola adopción do cristianismo como relixión oficial.

a polémica máis importante á que sen enfronta Anastasius é a pugna entre catolicismo e monofisismo. Exipto e Asia Menor, liderados polos patriarcas de Alexandría e Antioquía, mudaron monofisitas para oporse ao patriarca de Constantinopla, e na capital o clero estaba dividido. Desde un punto de vista político, o dilema era que apoiar o monofisismo supuña conseguir a lealdade das provincias, pero tamén a ruptura con occidente (totalmente católico) e, por conseguinte, cerraba as portas a unha posible reconstrución do Imperio; por outra parte, apoiar o catolicismo podía facilitar que a poboación occidental se puxera de parte dos exércitos imperiais se lograban ocupar un territorio, pero a costa de perigosas tensións internas. Esta alternativa non era moi prometedora, pois tamén estaba a rivalidade entre o papa de Roma e o patriarca de Alexandría, rivalidade que non se resolvía inda que ambas igrexas aceptaran a doutrina católica. Tal vez por iso Anastasius se decantou polo monofisismo.

alguén, no norte de Italia, escribe o codex argenteus, unha versión da Biblia traducida ao godo por Wulfila.

a polémica sobre as diferenzas teolóxicas vese multiplicada por un fenómeno sociolóxico: en Constantinopla popularizáranse as carreiras de carros. Ao inicio había dous equipos, que se distinguían polas cores das súas traxes: os vermellos e os brancos, pero a medida que se popularizaban máis creáronse dous equipos máis: os azuis e os verdes, que finalmente foron maioritarios e eclipsaron os outros dous. Pero a rivalidade medrou tanto que se estendeu á política e á relixión; os azuis eran católicos e os verdes monofisitas.

cando Anastasius apoia o monofisismo atopa media cidade descontenta, provocando motíns e disturbios, cada vez máis frecuentes.

os xudeus redactaron a Guemará babilónica, comentarios á Mishná que deron lugar a unha segunda versión do Talmud, polo que se distingue entre o Talmud de Xerusalem e o de Babilonia; este último o máis difundido e o que ten desempeñado un papel principal na teoloxía xudía.

francos e burgundos libran unha batalla en Aedunense: Gundobado, sen saber do pacto segredo, contaba con reforzos de seu irmán Godexiselo pero estes non chegan e é derrotado. Gundobado consegue fuxir e chegar a Avignon. Mentres Clodoveo toma Lugdunum e Vienne. Tropas de Teodorico móvense cara a Provenza para conter a Clodoveo.

onde e refuxia e consegue que Clodoveo acceda a recoñecelo rei a cambio de pagarlle tributos.

Gundobado, presionado polo acercamento dos bispos a Clodoveo, tamén se fai católico xunto co seu fillo Sexismundo. Pasan a gobernar xuntos.

Gundobado derrota a Godexiselo, que é axustizado.

Clodoveo lexisla (lei sálica: un artigo nega que as mulleres poidan herdar terras, con repercusións na historia posterior de Europa).

Bieito de Nursia, mozo da aristocracia, decide abandonar Roma, onde estudara retórica, filosofía e dereito, para retirarse ao deserto de Subiaco, en Italia, onde o monxe Román, lle impón os hábitos monásticos.

chega a Roma a vivir Dionisio Exiguo. Alí, como membro educado da curia romana, traduce do grego ao latín 401 canons eclesiásticos, incluíndo os canons apostólicos e os decretos dos concilios de Nicea, Constantinopla, Chalcedonia e Sardis, e tamén unha colección das decretais dos papas dende Siricius ata Anastasius II. Estas coleccións tiveron grande autoridade no oeste e inda guían as administracións eclesiásticas. Dionisio tamén escribe un tratado de matemáticas elementais. Beda e Félix fixeron del abade inda que Casiodoro, amigo seu, di nas Institutiones que todavía era monxe ao final da súa vida.

Fulxencio de Ruspe, de visita en Roma, di: “que marabillosa debe ter sido a Xerusalem do ceo, cando esta cidade terreal brilla como o fai.” A vida de Roma non sufre gran alteración: o senado reúnese regularmente e as grandes familias aristocráticas manteñen en todo o seu estatus e as súas enormes propiedades; celébranse os xogos no circo; o grao segue a ser distribuído coma sempre; florecen as escolas e hai unha brillante vida cultural e social.

en Ravenna construción do baptisterio ariano e de Apolinar o Novo.

setembro, fin: Teodorico I abandona Ravenna e chega a Roma, onde entra triunfalmente. Publica o edictum theodorici regis, tratando de impor a lei romana a todos os seus súbditos, independentemente da súa orixe étnica. Restaura a organización política e administrativa da cidade (senado, prefecto da cidade, gobernadores provinciais, e curias municipais).

o edictum theodorici regis era incluído pola maioría de autores dentro do dereito ostrogodo, inda que algúns din que sería visigodo. Consta dun prólogo, 155 capítulos e epílogo e contén disposicións tomadas do dereito romano tardoantiguo (códigos gregoriano, hermoxeniano e teodosiano).

xunto con outras leis da época xa se distancia do principio de personalidade e se aproxima ao de territorialidade en canto á súa aplicación, xa que debía ser observado tanto por “romanos” como “bárbaros”. Trata de regular problemas territoriais nos lugares onde conviven romanos e bárbaros e hai problemas de asentamento.

hai teorías distintas sobre a súa autoría. Ata 1953 supúñase que era obra de Teodorico pero a partir de aí italianos coma Piero Rasi e Giulio Vismara identifican ao rei coma Teodorico II. Álvaro d’Ors supón que é obra dun gobernador ou prefecto do pretorio das Galias durante Teodorico II; quizás Magno de Narbo, de quen se sabe que dictou normas xurídicas aos godos (segundo Sidonio) e inda que contén costumes xermánicos, está fondamente xermanizado.

expansión das culturas de Perú.

enorme erupción do volcán Barú (Centroamérica).

fundación de Uxmal, cidade maia.