o tesouro de Alarico, unha lenda?

representación do soterramento de Alarico
no leito do río Busento
con parte dos seus tesouros

como escribiu Georges Duby, o tesouro dun soberano é a base do seu poder.

no verán de 410, logo de entrar en Roma e saqueala durante tres días, Alarico e as xentes que lideraba dirixíronse ao sur da 'bota' italiana para tratar de pasar a Africa. nom puido ser debido a azares mariñeiros e cando regresaban ao norte e estaban acampados en Cosenza morreu o lider godo. xa era outono.

un dos textos de Jordanes cóntanos que Alarico chegara a Calabria cun 'botín resultado das súas peripecias por toda Italia' (ibi ergo veniens Aralicus rex vesegothorum cum opibus totius Italiae quas in praeda diripuerat).

o certo é que Alarico xa participara na batalla de Frigidus en 394, que deixou a Teodosio I como único rexente do Imperio Romano. pouco despois desa batalla Alarico pasou a encabezar un 'exército' de godos que circulou constantemente por diversas partes do imperio, tanto na pars orientis como na pars occidentis.

paseáronse durante anos por Epiro, Illyricum, Tesalia, Atica, Peloponeso, Noricum, Pannonia e Italia. sitiaron Constantinopla, Atenas, Ravenna e finalmente tamén Roma. e como produto desas peripecias o tesouro que se foi acumulando debía ser inmenso.

e se nom o era os feitos convertéronse en lenda, perdura inda hoxe. seguindo as fontes literarias dispoñíbeis propoñemos aquí unha especie de itinerario e contabilidade do dito tesouro.

408, logo das batallas de Pollentia e Verona, onde Estilicón derrotou aos 'godos', estes pode que tiveran perdido algún carro con tesouros.

408, logo de sitiar Roma e das negociacións con Senado a cidade decide pagar:

- 5000 libras de ouro,

- 30000 libras de prata,

- 4000 vestidos de seda,

- 3000 peles tinguidas de púrpura,

- 3000 libras de pementa.

410, logo do terceiro sitio de Roma Alarico entra na cidade e lévase consigo inmensas riquezas produto do saqueo dos bens móbeis de moitas casas aristocráticas de Roma e tamén

- os tesouros do forum pacis, onde se depositaban moitos obxectos de valor de ouro e prata conseguidos logo das vitorias militares romanas; por exemplo o produto do saqueo do Templo de Xerusalem (o candelabro dos Sete Brazos, vasos sacros, a Arca da Alianza, a Mesa de Salomón, ...) tal e como aparece representado no arco de Tito.

410, Xordanes cóntanos que Alarico foi soterrado no leito do río Busento xunto con parte do tesouro acumulado ('Alaricum cun multis opibus obruunt')

414, Ataúlfo, novo líder godo casa en Narbona con Gala Placidia e como dote agasállaa con

- 50 mozos de gran beleza vestidos de seda con dúas bandeixas (missoria) cada un, unha con moedas de ouro e outra con pedras preciosas de valor incalculábel.

415, en Barcino Ataúlfo e os godos deben realizar pagamentos astronómicos para que os vándalos lles vendan racións de trigo para alimentarse eles e as súas familias.

507, Alarico II é derrotado e morto na batalla de Vouillé polos francos dirixidos por Clodoveo. o tesouro real, depositado en Tolosa, tamén e capturado e trasladado a Angouleme.

sen embargo, segundo Procopio, o tesouro estaba fragmentado e unha parte importante estaba a salvo en Caracasona. os francos sitian a cidade para capturalo pero Teodorico envía un exército para recuperalo e trasládao a Ravenna.

526, morre Teodorico e o seu sucesor Atanarico devolve o tesouro a Amalarico, fillo lexítimo de Alarico II. Amalarico reside en Narbona.

531, Childeberto I, rei franco, coa excusa de rescatar a súa irmá, casada con Amalarico e maltratada e vexada por el, ataca Narbona e Amalarico decide retirarse a Barcino. os francos apodéranse dunha nova parte do tesouro godo e lévano consigo na súa retirada a Gallia. no tesouro capturado por Childeberto había obxectos preciosos das igrexas:

- 60 cálices,

- 15 patenas,

- 20 cofres cheos de evanxeos e libros litúrxicos.

semella lóxico que outra parte do tesouro godo fose conservado por Teudis, sucesor de Amalarico e o acompañase durante o seu reinado.

durante un tempo Theudis e os seus sucesores como rex gothorum nom tiveron sede fixa ata que Toletum pasou a ocupar esa categoría. polo tanto o tesouro acompañaríaos e estaría en cidades como Hispalis, Emerita ou Corduba, onde sabe que residiron. ata chegar a Toletum, que foi capital a partir de Atanaxildo e Leovixildo.

584, a derrota dos suevos por parte de Leovixildo tamén debeu supor a captura do tesouro real suevo, que iría a engrosar o godo, en Toletum.

711, Musa ibn Nusayr conquista Toletum e captura tamén o tesouro godo. as fontes árabes contan que era inmenso e inda incluía os obxectos preciosos do forum pacis antes mencionados.

as fontes árabes tamén comunican que o botín foi trasladado a Damasco, capital do califato, onde se lle perde a pista e nunca se volve saber del.

FONTE PRINCIPAL: ARCE, Javier Alarico. la integración frustrada (365/370-410 aD), pp. 159-162

548

Teudiselo
es.wikipedia.org

primavera: batalla dos campos de Calo: Xoán Troglita consegue controlar a situación en Byzacena.

xuño, 28: morre Teodora (48), quizás vítima dun cancro de peito (Vítor de Tununna).

Vixilius ratifica a condena de Xustiniano. Pero pouco despois un concilio en Carthago excomúngao. Asustado, Vixilius retráctase pero non evita que os bispos de Aquileia e Mediolanum se aparten da disciplina papal. A morte de Teodora detén momentaneamente o conflito.

Belisarius, falto de recursos, solicita volver a Constantinopla, onde se fai cargo da Garda Imperial.

tremor de terra en Constantinopla.

Teudis morre asasinado por man de Teudiselo, que se fai co trono godo en Hispania.

Guzabes II rebélase contra os persas e solicita axuda a Xustiniano, que envía 8000 homes a Lazica. Guzabes asedia Petra pero os persas baixo Mermeroes derrotan un pequeno continxente bizantino e liberan Petra. Mermeroes deixa 3000 homes na cidade e marcha cara Armenia.

abril, 13: o emperador Ly Nam De (Vietnam) é morto por tribos laosianas mentres se retira polas terras chas onde o río Hong. Sucédeo seu irmán maior, Ly Thien Bao.

Cosmas Indicopleustes, comerciante alexandrino, escribe ‘topografía cristián’: describe a importancia do comercio das especias (cravo e áloes) en Ceilán e a colleita da pementa en India.

os eslavos entran en Illyricum ata Dyrrachium.

fúndase o mosteiro de Catalina en Sinaí.

546

representación de Teudis
ciudaddelastresculturastoledo.blogspot.com

Xoán Asiacus condena a morrer a centos de pagáns en Constantinopla.

marzo: o duque de Numidia Guntharitho, vándalo, fai asasinar a Areobindus, sobriño de Xustiniano. Tenta tomar Carthago co apoio dos mauros de Antalas.

maio: os godos conquistan Piacenza.

concilio provincial en Ilerda.

Xustiniano concede Pannonia aos lombardos en virtude dunha alianza contra os xépidos.

Walthario, rei lombardo, é destronado e sucédelle Audoino.

outubro, 14: Maximianus é consagrado bispo de Ravenna por Vixilius.

novembro, 21: en Toletum Teudis publica unha lei sobre costas e gastos dos litigantes.

Vixilius chega a Constantinopla para reunirse con Xustiniano I. Pelaxio é enviado por Totila para negociar co emperador.

os godos subornan o continxente imperial en Roma e Belisarius tenta liberar a cidade, pero a flota goda intercepta a imperial nas proximidades da boca do Tiber.

decembro, 17: Totila conquista Roma. Belisarius retírase da cidade que é saqueada durante corenta días polos godos.

Totila evita masacrar a poboación civil, que é reasentada en Campania. As murallas son derrubadas. Durante o asedio foron destruídos os acuedutos e a cidade queda sen auga corrente e sumidoiros públicos. As termae deixan de funcionar. As terras altas quedan sen auga e as baixas mudan en marismas arrasadas pola malaria.

Totila diríxese cara Apulia coas súas forzas.

establécese a diocese de Bangor en Gwynedd, Deiniol, primeiro bispo.

542

a bacteria yersinia pestis causou a 'peste de Xustiniano'
www.teinteresa.es

primavera: a peste chega a Constantinopla, despois de pasar por Gaza e Syria e esténdese aos Balcáns de camiño ao oeste. Afecta principalmente a poboacións de costa e asentamentos ao longo das rutas comerciais.

as cidades resultan ser un caldo de cultivo óptimo para as ratas, portadoras da enfermidade, e as rutas comerciais locais e internacionais corredores ideais para o seu espallamento. Os centros comerciais medraran e o clima relativamente húmido contribuíra ao aumento da poboación. As rúas estreitáronse e as prazas públicas foron invadidas por construcións públicas e privadas, as augas fecais e o lixo están por todas partes. Os grandes centros comerciais e as cidades son agora unha trampa mortal durante a peste. Sen embargo, as cidades máis pequenas e as aldeas e facendas illadas son moito menos vulnerables.

as ratas viaxan nas sacas de trigo nos barcos e logo desde os portos en carretas ata o interior. Pola contra, o transporte de mercadorías a montañas máis distantes faise con bestas de carga. As estradas sen firme non eran apropiadas para o paso de carretas e así evítase que as ratas cheguen a zonas rurais remotas.

as poboacións do deserto sofren moito menos a peste que a poboación sedentaria. Os seus pastos non podían alimentar unha gran poboación. Os nómades decátanse do perigo de ser infectados polos enfermos, e ven as cidades coma fontes de contaminación e enfermidade.

as consecuencias máis inmediatas son a redución drástica da poboación (morren 230000 persoas na capital e quizás dous millóns no resto do imperio), abandono de terreos produtivos e de construcións e obras públicas, fames e depreciacións monetarias, e emigracións masivas ás cidades. Todo isto e as secas frecuentes anteriores colapsan a economía, baseada no comercio e nos servizos urbanos.

o exército tamén se ve seriamente afectado xa que se reducen moito os seus efectivos e non pode recrutar substitutos pola mortalidade entre os mozos. A consecuencia é que os bárbaros penetran en territorio imperial con máis facilidade: avaros, eslavos e árabes.

Xoán de Éfeso, de viaxe por Anatolia, Palestina e Syria, describe campos de trigo sen recoller e rabaños de bestas sen pastor. As fontes describen a peste e inclúen repetidos chamados ao arrepentimento xa que a enfermidade é considerada un castigo divino.

Xustiniano contrae a peste pero recupérase.

Xoán de Éfeso ten autorización imperial para converter pagáns en Phyrgia, Caria e Lidia (Asia Menor).

Teudis toma Septem, alarmado polas políticas agresivas de Xustiniano.

Belisarius consegue conter a Cosroes I.

primavera: batalla de Faventia, onde Totila, con 5000 efectivos, derrota as forzas orientais.

xuño: batalla de Mucellium: Totila progresa cara Toscana e derrota os imperiais en Florencia, no val de Mugello. O bo trato aos prisioneiros fai que moitos se unan a el.

Totila obvia Roma na súa expedición cara o sur de Italia. Captura Benevento e recibe a submisión de Apulia, Lucania e Bruttium.

asedio de Neapolis: unha forza de refresco imperial procedente de Sicilia resulta interceptada e case destruída polos barcos de guerra godos.

Brendan establece un mosteiro en Eileach an Naoimh (Escocia).

Gildas, monxe britano, escribe de excidio et conquestu britanniae.

534

restos atopados nunha basílica paleocristián en Septem
es.wikipedia.org

Xustiniano e Decius Paulinus, cónsules: este o último cónsul nomeado para a pars occidentis.

marzo: Xelimer foxe ás montañas pero logo de pasar nelas todo o inverno entrégase finalmente a Belisarius no monte Papua. El e grandes cantidades de vándalos son trasladados a Constantinopla.

abril: Belisarius deixa Carthago ao mando de Archelaos, novo prefecto do pretorio e do xeneral Salomon, que dispón dunha pequena forza militar. Mentres, el segue a pacificar a provincia e logra someter tribos bereberes.

lei CI I, xxvii, 2, 2 do emperador a Belisarius onde se organizan administrativa e defensivamente os novos territorios; menciónanse os territorios nucleares de Africa e tamén a organización e cargo de gobernadores en Cerdeña e Septem. Non se mencionan Baleares e Córcega, o que pode indicar que a súa importancia estratéxica se considera menor.

abril: fortificación de Septem. Ao tribuno da cidade encoméndaselle vixiar os ‘movementos’ de Gallia e Hispania (“… et ipsium traiectum semper servare et omnia, quaecumque in partibus Hispaniae vel” 17 CI I, xxvii, 2, 2). Isto é lóxico para Hispania pero non tanto para Gallia.

Baleares sería importante para vixiar e controlar Gallia. Datos arqueolóxicos certificarían a presenza de tropas imperiais, un feito que non sería tampouco cómodo para os visigodos. De feito, datos de Dianium (Denia) revelan reformas nas fortificacións nesta época.

a presenza nas Baleares tamén aporta vantaxes económicas e sociais: sobre todo, o control do tráfico comercial na zona. Estas terras tamén serán utilizadas en ocasións como destino para personaxes que sofren exilios ou desterros. A autoridade sería exercida posiblemente por un tribunus, ao igual que en Córcega, dependente do gobernador de Cerdeña.

verán: Xustiniano permite a celebración dun gran triunfo en honor de Belisarius, o primeiro que non honra un emperador en 500 anos. Participan Xelimer e grandes cantidades de vándalos. Durante a cerimonia exhíbense elementos procedentes do Templo de Xerusalem e tamén o tesouro vándalo. Xelimer recibe unha pensión e é exiliado a Galatia coa súa familia. Moitos vándalos ingresan no exército imperial. Tómanse medidas para erradicar o arianismo da rexión.

Toletum é agora o centro desde o que opera de Teudis, que se esforza por controlar rexións da Baetica.

outubro, 2: Atalarico (18 anos), rei godo de Italia, morre de tuberculose, lodo dunha vida ‘consentida’ e ‘disipada’. A súa nai Amalasunta non pode seguir gobernando en solitario e casa cun curmán, Theohadad, sobriño de Teodorico, que se converte en rei.

Theodahad é o maior terratenente de Italia e o último herdeiro masculino da liña de Teodorico. O previsto é que sexa consorte sen participar no poder. Pero mantén conversas secretas cos imperiais prometendo a Toscana ao imperio a cambio de cartos, o rango de senador e permiso para residir en Constantinopla.

Clotario I, coa axuda de seu irmán Childeberto I, acaba con Gundemaro II, rei burgundio. Repártense o territorios burgundos, que se incorporan a Neustria.

Xustiniano restrinxe as liberdades da comunidade xudea.

Cynric, rei de Wessex logo da morte de Cerdic (segundo a Crónica anglo – saxona).

novembro, 16: publícase a segunda revisión, e final, do corpus iuris civilis (Código de Xustiniano).

en Arabia, fin da guerra de el Basous, logo de corenta anos de enfrontamentos, entre as tribos Tamim e Taghlib.

o reino Wei do norte divídese en Wei leste e Wei oeste: Ye, capital oriental e Chang’ an, capital occidental.

morren Marcellinus Comes (cronista) e Anthemius de Tralles (arquitecto e matemático).

531

ordorenascendi.blogspot.com

abril, 19: batalla de Callinicum: Belisarius (ao mando de 20000 homes) é derrotado polos persas sasánidas baixo Spahbod Azarethes, Éufrates, nas proximidades da actual ar-Raqqa. Xustiniano inicia negociacións de paz.

febreiro, 20 – abril, 30: Xoán de Capadocia é nomeado prefecto do pretorio de Oriente. Xunto con Triboniano promove medidas impopulares que buscan aumentar os ingresos imperiais.

setembro, 13: morre Khavad I morre e sucédeo Khosrau I Anushrivan ‘o Xusto’ (Cosroes I). Sabíase que o fillo maior era partidario de Mazdak polo que foi relegado a favor de Cosroes, que fixo executar ao propio Mazdak, para que no se dubidara da súa relixiosidade.

a herexía, de carácter comunitario e colectivista, sen embargo, non desaparece de inmediato, pero xa nunca volve ser relevante. Tamén hai matanza na familia real para evitar unha guerra civil, case unha tradición ineludible.

batalla de onde o río Unstrut: a familia dirixente turinxia é prácticamente destruída polos francos; só sobreviven Radegunda e seu irmán, que son capturados. Amalberga, tía deles, e Amalfredo, curmán, escapan cara Constantinopla. É posible que tamén participaran saxóns.

os turinxios eran unha confederación de tribos na zona das actuais Hesse, Thuringia e Sachsen. Semella que falaban un dialecto común.

Radegunda e seu irmán son levados a corte de Clotario I, na proximidade de Soissons. Semella que foron separados: Radegunda a unha propiedade real próxima a Athies, onde estivo ata que tivo idade de casar. Aprendeu a ler e escribir en latín e recibiu instrución na fe católica. Co tempo ensinou e coidou dos nenos e nenas da propiedade.

en Constantinopla, por causa de certos disturbios, algúns ‘azuis’ e ‘verdes’ son apresados.

Amalarico destitúe ao prefecto de Hispania, Estevo, e non nomea substituto.

Amalarico casara con Clotilde, filla de Clodoveo I, para mellorar as relacións cos francos, pero é católica e obrígaa a adoptar o arianismo. Clotilde queixouse ante Clotario I e Childeberto I, que derrotan a Amalarico nas proximidades de Narbo. Os exércitos francos penetran en Hispania perseguindo a Amalarico, que se refuxia en Barcino, onde morre asasinado.

primeiras incursión dos antos nos Balcáns. Xustiniano constrúe liñas fortificadas para protexer o Danubio.

carta do bispo de Toletum, Montanus ao magnate Turribius.

a sección norte de Septimania, en torno a Albi, pasa a control franco.

os visigodos elixen a Teudis, rexente de Amalarico. Os francos saquean o NE de Hispania e Teudis tenta expulsalos.

Bonifacio II busca regular a sucesión no bispado de Roma a favor de Vixilius pero ten que ceder nas súas pretensións ante as presións do clero romano.

remata o tempo de Chang Guang Wang en Wei (norte de China). O xeneral Gao Huan inicia unha rebelión e declara emperador a outro membro do clan imperial, An Ding Wang.

Ankan (66) sucede a seu pai Keitai, como emperador de Xapón.

o xefe iemení Esymphaios sufre un golpe do clan Habachan que o substitúen por Abraham, un cristián orixinario de Adoulis, que entón Kaleb de Axum pasa a recoñecer como vicerrei, logo de fracasar no intento de derrotalo.

526

escudo de xefe lombardo co símbolo de Odín
www.taringa.net

Olybrius, cónsul único.

maio, 18: ao seu regreso a Ravenna Teodorico encerra a Xoán I en prisión, onde non tarda moitos días en morrer de fame; elixe como sucesor Fiz III (para algúns Fiz IV).

maio, 20: tremor de terra en Antioquía cun balanzo de 300.000 vítimas.

maio, 29 &30: a cidade Lychnidos, en Illyricum, sufre un tremor de terra e é destruída.

agosto, 26: morre Teodorico en Ravenna; sucédeo o seu neto Atalarico (10 anos) baixo a rexencia de súa nai Amalasunta (filla de Teodorico).

o reino visigodo está en mans do outro neto de Teodorico, Amalarico (24), co que remata a rexencia de Teudis.

Clotario I e Childeberto I asinan unha paz con Gundemaro II de Burgundia e atacan Provenza en mans visigodas. Amalarico é derrotado e ten que ceder a Provenza, co que as posesións godas en Gallia redúcense á Septimania.

os francos tamén derrotan os alamanos e ocupan os seus territorios.

Khavad I, coa asistencia de al-Mundhir III, comeza unha campaña no Transcáucaso e na alta Mesopotamia.

os xenerais Sittas e Belisarius dirixen exércitos á Armenia persa.

Ecclesius, bispo de Ravenna, comisiona dous novos templos, un para Classis.

unha carta de Atalarico, que nomea quaestor a un tal Ambrosius, mostra as funcións que agora tiña este cargo en Italia como, esencialmente, voceiro do rei.

os lombardos entran en Pannonia.

510

satélite Aryabhata, primeiro da India,
en honor do matemático e astrónomo
es.wikipedia.org

Teodorico promove que o seu amigo Anicius Manlius Severinus Boethius, filósofo, sexa cónsul para o ano.

Teodorico defende que Amalarico (doce anos) é o lexítimo herdeiro ao trono visigodo. Envía a Teudis a Hispania, que fai fuxir a Xesaleico e proclama a Amalarico. Teudis actúa como rexente en nome de Teodorico. Xesaleico refúxiase con Trasamundo, o rei vándalo.

Teodorico levanta o asedio franco a Arelate, defendida polos locais e a axuda do xeneral ostrogodo Ibbas. Os godos conquistan Provenza e consolidan o seu predominio na rexión.

Wacho asasina a Tato e faise rei dos lombardos. Pouco despois envía tropas a través do Danubio e conquista Pannonia ata o Drau.

conflito aberto entre Gauten e Svear en Escandinavia.

Bahnugupta é derrotado polos hephtalitas comandados por Toramana e debe fuxir cara Bengala. Os hephtalitas conquistan Cachemira e Punjab, co que o reino Gupta comeza a esfarelarse.

o matemático e astrónomo hindú Aryabhata desenvolve unha sistema de cálculo conocido como código Aryabhata. Un dos seus conceptos de ecuacións matemáticas explica a rotación da terra arredor do seu eixo. É un concepto avanzado para o seu tempo e el é moi preciso na súa descrición. Tamén idea moitas outras ideas sobre o sistema solar pero moitas son erradas porque considera que a terra é o centro do universo, non o sol. Aryabhata pasa por ser quen ideou o número ‘cero’ e o usou como parámetro de substitución.

Britannia: batalla de Llongborth, Budic II busca refuxio logo da batalla na corte de Aergol Lawhir en Dyfed (Gales).

Caleb, rei de Aksum, sucede a seu pai Taziena.

Hispania antes de Leovixildo

Hispania á morte de Leovixildo

ao presentar tantas lagoas, as fontes para os anos entre a morte de Teudis e de Atanaxildo teñen sido obxecto de todo tipo de interpretacións especulativas. Para os que cren nun reino hispano-gótico que se remonta ao s. v, este período representa unha fase de desintegración e rebelión contra a autoridade do estado godo. Incluso aqueles que teñen menos certezas sobre a dimensión do poder godo tenden a acercarse ao período en termos de actitudes locais fronte á autoridade goda. Polo tanto, existe un número sorprendente de hipóteses contraditorias, atribuíndo motivacións políticas, étnicas e/ou relixiosas a godos, bizantinos, cidades ou aristocracias hispanas e trazando presuntas relacións entre eles. A cuestión é que sabemos demasiado pouco para atrevernos a facer algo semellante con algún grado de seguridade e, por iso, débese tentar facer recaer nas fontes tan pouca forza probatoria como sexa posible.

cara ao final do período de Teudis podemos estar seguros da presenza militar goda ao longo das rutas entre a Meseta e o estreito de Xibraltar porque sen tal o ataque a Ceuta non tería sido factible. Esta presenza probablemente non era benvida nunha rexión cuxas elites tiñan sido independentes na práctica dende os 460s ou os 470s. En efecto, un podería especular que a inestabilidade súbita e severa que aflixiu á elite gobernante goda logo de finais dos 540s foi provocada en parte polos retos que supuña dominar unha rexión que previamente se situara fora da órbita goda. Máis certo é o feito de que a oposición das cidades do sur, como Córdoba, exacerbou as tensións dentro da propia nobreza goda. Teudis, Teudiselo e Axila irromperon nun sur hispano onde non foron benvidos e onde resultaron totalmente incapaces de imporse coma unha autoridade superior recoñecida. Isto supuxo que, independentemente das súas intencións, convertéronse en un poder local máis entre os que xa había no lugar, o mesmo destino que corresponderá aos socios bizantinos de Atanaxildo. A presenza imperial resultou non ser máis aceptable para certas familias nobres de Carthaginensis que a de Axila resultou aos cidadáns de Córdoba – foi, despois de todo, a chegada dos bizantinos que empurrou ao pai de Isidoro a trasladar a familia á Baetica, onde naceu.

o período de Atanaxildo é particularmente revelador das dificultades que todos estes grupos tiñan para imporse no mapa político hispano. Non hai indicio de que Atanaxildo algunha vez exercera o seu poder fóra do corredor entre Baetica e Toledo e quizás Zaragoza; e incluso alí, as cidades de Sevilla e Córdoba obxectaron con puxanza a presenza real. O tipo de colaboración urbana local precisa para que funcionara a monarquía goda non existía en absoluto. Podemos estar certos disto porque Sevilla, onde se localizará o inicio da revolta de Atanaxildo contra Axila, deixou moi pronto de gardarlle lealdade. Non hai razón para crer que os cidadáns de Sevilla e Córdoba traballaran concertadamente para oporse a Atanaxildo. Ben ao contrario, semella que presenciamos a continuación de actividades bélicas incoherentes entre cidades basicamente autónomas e sen tradición arraigada de subordinación ao rei godo; e con escasa inclinación a “experimentar” o poder godo. En efecto, é bastante posible que a hemorraxia de poder real godo baixo Atanaxildo foi máis estendida do que evidencian as testemuñas de conflito no sur peninsular. É dicir, o tipo de independencia que a maioría da Hispania sur e occidental gozara baixo Teodorico, Amalarico e Teudis pode ter sido agora a norma en Tarraconensis e Carthaginiensis, onde previamente a autoridade real tiña sido forte.

esa posibilidade é, sendo prudentes, suxestionada polo acontecido ao morrer Atanaxildo, cando, para exercer algún tipo de control sobre Hispania, o nobre narbonense Liuva tivo que nomear como correxente ao seu irmán Leovixildo. Atanaxildo morreu en Toledo, probablmente en 568, e as consecuencias do seu pasamento falan da debilidade da súa autoridade. Durante cinco meses, segundo Isidoro, ninguén reclamou o trono, un feito que ten provocado frecuentes expresións de perplexidade por parte dos eruditos. Non é preciso, porque a obediencia ao título real godo cadra ben coa mínima testemuña das fontes. Atanaxildo subiu ao trono como rebelde e foi aceptado a medias e faute de mieux. Durante o seu período, a autoridade da monarquía goda escoouse. Máis que iso: Atanaxildo era tan feble que a monarquía goda fíxose irrelevante para a propia nobreza goda, ata o punto que ninguén se molestou en asasinalo. Cando finalmente morreu de seu, ningún nobre godo se preocupou de reclamar o seu título real.

finalmente alguén o fixo, inda que ningún godo hispano. No seu lugar, un home chamado Liuva foi proclamado rei en Narbona, alén dos Pirineos, en Gallia. Ninguén semella ter obxectado, pero tampouco semella que os godos en Hispania cispirenaica lle tiveran prestado moita atención. Noutras palabras, sentíronse cómodos co xa habitual esquema político hispano, tan satisfeitos cunha existencia local autónoma como os cidadáns de Sevilla e Córdoba, contra os que loitara Atanaxildo en van. Ninguén cuestionou a pretensión de Liuva ao título real, pero para que este título tivera substancia, era necesaria a forza. A data da aclamación de Liuva non está clara, pero debeu ser en 567 ou 568. Ao primeiro, non houbo indicios de que o novo rei tomara moito interese por Hispania e non hai probas de que a súa autoridade fose aceptada alí excepto no sentido pasivo de que non foi cuestionada. Moi ben puidera ser isto o que inspirara a grande novidade do período de Liuva: a nomeamento dun co-rexente. Entre os visigodos só sabemos dunha caso anterior de tal co-xefatura, o goberno conxunto de Teodorico II e o seu irmán máis novo Frederico nos 450s. Nese caso, porén, Frederico era sen dúbida o subordinado do seu irmán maior, mentres tanto Isidoro como Xoán de Biclaro deixan claro que Liuva asociou a Leovixildo coma un igual. Que a Leovixildo se lle asignaran de inmediato as provincias hispanas – regnum citerioris Hispaniae, en palabras de Xoán – suxestiona que a principal preocupación de Liuva era facer realidade os dereitos da súa familia a un trono valeiro de todo contido durante o período de Atanaxildo.

as consecuencias da proclamación de Leovixildo teñen sido tratadas a miúdo. Inda que a cronoloxía completa do seu período non sempre é clara, a secuencia de acontecementos é facilmente discernible e non é preciso debullala aquí en exceso. Leovixildo casou coa viúva de Atanaxildo, Goiswintha, herdando por tanto calquera lealdade residual que quedara cara o rei morto. Logo pasou a década dos 570s conquistando a península ibérica cidade por cidade, ou ben fronte a autoridades locais ou, no extremo sur, dos soldados bizantinos. En 569 ou 570 atacou e saqueou os territorios de Basti e Málaga. O ano seguinte, conquistou a cidade de Asidona á guarnición bizantina que a ocupaba. O ano despois, atendeu a Córdoba. Cando a morte de Liuva deixou a Leovixildo coma rei único, rapidamente asociou aos fillos Hermenexildo e Recaredo ao trono, pero continuou coas súas conquistas ao tomar a rexión de Sabaria. En 573 ou 574 invadiu Cantabria e ocupou a súa cidade principal, Amaia. Cara o oeste dende alí, en 575 ou 576, estivo preparado para invadir Callaecia e atacar ao rei suevo Miro, a quen reduciu á condición de tributario. Quizás ao ano seguinte Leovixildo tomou Orospeda. Evidentemente para conmemorar estes éxitos senlleiros, Leovixildo construíu unha nova cidade e chamouna Recopolis en honor ao seu fillo máis novo. O seu fillo maior Hermenexildo, casado cunha princesa franca e enviado a Sevilla para vixiar o sur, recentemente conquistado, rebelouse contra o pai nun dos episodios máis discutidos da historia visigoda.

durante os anos seguintes Leovixildo non só emprendeu campañas exitosas contra o fillo maior, senón que inda atopou tempo para moito máis: ocupou parte de Euskadi e fundou alí outra cidade; enviou tropas á rexión en torno a Sagunto, onde foi saqueado o mosteiro de Martiño; e desfíxose da monarquía sueva de Miro e os seus efémeros sucesores Eborico e Audeca. Cando Leovixildo morreu en 585 ou 586 foi pacificamente sucedido polo seu fillo máis novo Recaredo. Baixo este a estabilidade da monarquía foi eficazmente consolidada coa conversión do reino á ortodoxia no III Concilio de Toledo. Con este acto dramático de teatro político, o bispado hispano-romano acordou, en efecto, subscribir a autoridade do monarca. Alborecía unha nova era na historia política de tanto a monarquía goda como da historia da propia Hispania, un novo comezo posible só grazas á vigorosa violencia de Leovixildo e as súas conquistas.

pódese, de querer, interpretar as súas campañas coma a supresión de actos de rebelión xeneralizada dentro dun reino godo lexítimo. Esa é, despois de todo, a posición adoptada por Xoán de Biclaro: “Leouegildus ... provin­ciam Gothorum, quae iam pro rebellione diuersorum fuerat diminuta, mirabiliter ad pristinos reuocat términos”. Xoán escribiu nun tempo no que o fillo de Leovixildo, Recaredo, reinaba co consentimento da nobreza goda e dos bispos peninsulares. Cando Isidoro escribiu Historia Gothorum, as bases ideolóxicas da monarquía goda xa estaban inda máis elaboradas, e o propio Isidoro foi o máximo expoñente desa ideoloxía. É natural que tanto el coma Xoán concibiran as décadas anteriores a Leovixildo coma un período de desviación dunha norma de hexemonía real goda. Pero os acontecementos que Xoán e Isidoro rexistran non casan coas interpretacións que lles queren impor.

as propias palabras de Xoán deixan clara a ampla diversidade da oposición a Leovixildo, que custou máis dunha década suprimir e esixiu a conquista sistemática de máis de dous terzos da península. Leovixildo non foi un rei atribulado que suprimía rebelións por todas partes. Máis ben, foi un guerreiro astuto que se labrou un novo reino a partir dunha serie de cidades desunidas e rexións que non tiñan grande costume de aceptar autoridade algunha fóra do local. É a novidade da autoridade de Leovixildo o que explica as dificultades que temos ao trazar unha continuidade institucional entre a monarquía goda dos ss. v e vi e as institucións monárquicas que se describen na lex Visigothorum do s. vii. Por moito que Leovixildo se retratara coma restaurador dunha monarquía goda venerable, e por moito que Xoán e Isidoro o debuxaran neses termos, os seus esforzos crearon algo novo porque introduciron a monarquía goda como novidade na maior parte da península. Deste xeito, o seu período pechou a fase inmediatamente posterior á romana na historia de Hispania.

KULIKOWSKI, Michael Late Roman Spain and its Cities (2011), pp. 280-286.

tradución de xindiriz; non se inclúen notas.