444

Xerusalem nos mosaicos de Madaba

Teodosio II e Aginatius, cónsules.

morre Cirilo, patriarca de Alexandría (instigara o asasinato de Hipatia); un dos bispos de Alexandría pronunciou o seguinte “eloxio” fúnebre: “por fin ten morto este home odioso. A súa desaparición provoca o xúbilo de quen lle sobrevive, pero inevitablemente aflixirá os defuntos, que non tardarán en cansarse del e intentarán seguramente devolvérnolo. Polo tanto, colocade unha pedra moi pesada sobre a súa tumba, para que non corramos o risco de volvelo ver, nin sequera coma pantasma.” Dioscorus sucede a Cirilo.

execución de dous cregos, o presbítero Severus e o diácono Xoán, no séquito de Eudocia en Xerusalem a mans do comes domesticorum Saturninus, enviado alí por Teodosio II. En resposta Eudocia fai asasinar a Saturninus, sendo privada do séquito oficial do que gozaba. O seu exilio é agora permanente e durará ata a súa morte. Porén, o seu prestixio e presenza nos lugares santos asegúralle un papel. Seguiu a manter a tradición de mecenado imperial que marcara a súa peregrinación oficial. Moitas persoas importantes seguen considerando importante cultivar a súa proximidade.

xa antes do seu retiro fundara a igrexa de Polyeuktos en Constantinopla e agora en Palestina promove un programa de edificacións que lle traerá prestixio entre os visitantes e peregrinos a Xerusalem. Cirilo de Scythopolis atribúelle igrexas, mosteiros, hospitais para peregrinos e enfermos. Evagrius menciona os seus mosteiros coma punto de partida para unha discusión do monasticismo local.

Eudocia repón, por exemplo, a cruz dunha igrexa no cumio do Monte das Olivas logo dun lume, pero a súa achega principal é un magnífico edificio na porta norte, onde Estevo fora martirizado. O santuario onde se depositaron os restos do santo en 439 son rodeados dun muro que rivaliza co construído por orde de Constantino I arredor do santo sepulcro. Un muro exterior encerraba unha basílica de 38 metros de longo e tres naves, cun atrio, un pórtico e un establecemento monástico adxunto.

segue a haber outras fundacións relixiosas aristocráticas na zona: mos­teiro de Bassa – mosteiro e igrexa do mártir Xulián no Monte das Olivas por parte de Flavia (o capadocio Theognius, chegado en Xerusalem atopa alí un refuxio de ortodoxia en medio da predominancia de monxes “cismáticos”) – igrexa dedicada a María por Icelia no lugar coñecido como ‘Kathisma’ (onde descansou no camiño cara Belem): o tamén capadocio Teodosio, futuro colega de Sabas, entraría a dirixila. Tanto Flavia coma Icelia poden ser de procedencia occidental tendo en conta os seus nomes e que as súas fundacións, no entorno de Xerusalem, e a recepción nelas de novicios de Asia Menor seguen o esquema de anteriores mecenas occidentais.

Valeriano, un rico magnate en Oriente, é mencionado como un poderoso gobernador local cunha “gran horda de bárbaros”.

León I termina co vicariato galo.

unha “pestilencia” (peste bubónica?) arrasa Britannia e acentúa inda máis os problemas.

Patricio funda Armagh.

o uso dunha carretilla inventada en China que simplifica enormemente os labores de todo tipo avanza cara occidente.

en China T’o-pa Tao inicia persecucións contra o budismo.

439

Teodorico I leva preso a Litorius, Tolosa
s. xviii Antoine Rivalz 

Teodosio II e Festus, cónsules.

xaneiro, 31: nova lei contra xudeus e samaritanos apartándoos do exercicio de cargos públicos. Renóvase a prohibición de sacrificios pagáns e a condena das herexías baixo pena capital.

agosto, 6: Licinia Eudoxia, muller de Valentiniano III, é proclamada augusta logo de nacer a súa filla, Eudocia.

o grego é recoñecido coma lingua oficial da pars orientalis.

Rechila invade Lusitania e toma Emerita (capital administrativa de Hispania): o valor simbólico é altísimo e, en termos materiais, é unha cidade moi próspera. Rechila estende o seu dominio a toda Lusitania e á zona máis rica do val do Guadiana. Días despois acepta a rendición do comes Censurius en Myrtilis (actual Mértola, ao sur de Emerita seguindo o curso do Guadiana), onde probablemente se fose repregando coas forzas que comanda. Este oficial romano tiña sido un dos numerosos embaixadores imperiais ante os suevos.

suble­vación dos foederati burgundios da ribeira esquerda do Rin medio.

15 maio: Cirilo segue en Xerusalem, xunto con varios bispos exipcios para a consagración dun santuario para as reliquias de Estevo, construído fóra da porta norte da cidade. A cerimonia presídea Eudocia.

o día seguinte os participantes soben ao Monte das Olivas e depositan reliquias no martyrium de Melania, no cumio. Cirilo pode ter sido convidado pola propia emperatriz para subliñar o carácter oficial da súa peregrinación a Palestina: era o “teólogo da corte” logo do acontecido con Nestorio e os seus partidarios, dedicara dous longos tratados sobre as crenzas verdadeiras a Eudocia e Pulcheria e sería axeitado a súa presenza coa augusta en tan santos lugares.

a non mención de Xuvenal, bispo local, nalgúns relatos destes feitos explícase por acontecementos posteriores. Os monofisitas compararon a súa actuación en Chalcedon (451) coa de Xudas e para eles dificilmente pode xogar aquí un papel central. Porén, é dubidoso que o bispo, cuxa constante política é promover o status da súa sé, perdera ocasión tan destacada. O seu predecesor, Xoán, xa maximizara o descubrimento dos restos de Estevo.

un sermón atribuído a Basilio de Seleucia parabeniza a Xuvenal polo novo santuario, obra tanto súa como da emperatriz. Só anos máis tarde, cando a emperatriz amplíe a igrexa quedará a sona de que era o seu monumento.

Cyrus de Panopolis, amigo dos emperadores e praefectus urbis, nomeado prefecto do pretorio do este e home forte do estado. Decide construír as murallas marítimas en Constantinopla.

Litorius, a pesar dos seus éxitos iniciais ante os godos, é finalmente derrotado por asumir excesivos riscos, capturado e executado. Eparchius Avitus, prefecto do pretorio de Gallia e representando a Aetius, negocia un acordo de paz con Teodorico I, quen tamén sofre graves perdas: durante unha tempada o mediodía galo permanece estable. Avitus pode retirarse aos seus dominios a gozar do otium aristocrático.

verán: Eudocia emprende regreso a Constantinopla, cumprida a misión de agradecer o casamento da filla. Melania a Nova, que xa acudira a recibila, acompáñaa ata Sidón. Durante a súa estancia a emperatriz saudáraa coma unha “nai espiritual” e seguira atenta a vida nos seus mosteiros.

Eudocia regresa con reliquias de Estevo, depositadas na igrexa de Lourenzo: unha confirmación da súa devoción e a súa presenza nos lugares santos de Palestina. O seu prestixio é altísimo e as esperanzas de resultar manexable resultan totalmente frustradas. Pulcheria queda en segundo plano.

na corte de Constantinopla empeza a destacar a eminence grise da próxima década, o eunuco–chambelán Chrysaphius: as súas intrigas farán que Pulcheria se retire da vida pública e viva no Hebdomon, deixando a Eudocia sen rival, de momento.

xusto entón tamén se inician intrigas que afectarán a posición de Eudocia. O apoio prestado ao nestorianismo, en contra de Pulcheria, daría pé a estas intrigas.

Yazdegerd II, mazdeísta, volve perseguir os cristiáns e agora tamén os xudeus, que nunca foran perseguidos ao non ser apoiados por ningunha potencia estranxeira.

outubro, 29: Gaiserico toma Carthago sen necesidade de loitar: os romanos son sorprendidos e gran parte da flota de guerra occidental é inmobilizada nos propios peiraos. A muralla non impide a ocupación: ao parecer Gaiserico descoidará o seu mantemento e o do resto do sistema defensivo romano. Iníciase unha crise demográfica, urbana, social e económica.

o bispo católico Quodvultdeus ten que exiliarse en Neapolis e os católicos son perseguidos: historia persecutionis africanae provinciae de Vitorio de Vita menciona os nomes dos bispos que sofren exilio, tortura ou ambas cousas.

ao perseguir e “eliminar” os bispos os seus bens son confiscados, incluíndo roupas e obxectos relixiosos de gran valor. Supón tamén eliminar a elite intelectual: os romanos quedan simbolicamente descabezados e sen líderes espirituais xa que a igrexa católica era unha especie de muralla mental que protexía Africa. Gaiserico derrúbaa ao suprimir os seus piares principais: os bispos. O papel administrativo dos bispos dende o punto de vista administrativo nas cidades tamén era determinante; suprimilos ocasiona vacantes nesas posicións. Derrúbanse as murallas nun sentido real pero tamén nun figurado.

establécese o arianismo como nova relixión oficial e o vándalo como lingua. Isto non quere dicir que o arianismo se faga unha experiencia espiritual determinante para todos os vándalos. Non teñen tradicións escritas pero lendas e mitos sobreviven na tradición oral. Estas raíces do pasado pagán non son apropiadas. Debían atopar un novo vínculo común que fornecera unha identidade diferente da romana e probaron co arianismo. Probablemente, logo de trinta anos no imperio, só unha minoría abandonara as súas crenzas pagáns e a nova fe ten só representación na corte, e incluso nesa elite non é cuestión de convencemento, mais de manexar un elemento útil dende o punto de vista político. Que se tivese que articular unha alternativa relixiosa á católica testemuña a fortaleza que a xerarquía católica tiña en Africa.

inverno: Gaiserico é unha ameaza potente contra Roma, e atacará unha tras outra todas as illas do Mediterráneo occidental: Sicilia, Cerdeña, Córcega e as Baleares, afogando e controlando o subministro de grao a Roma.

en Armenia o dominio persa baixo Yezdegerd II faise máis opresivo: tributos altos, persecucións relixiosas e medidas coercitivas tomadas inmediatamente despois de subir ao trono, para impor o mazdeísmo, desencadean unha rebelión xeral. A Igrexa, a nobreza e o pobo únense en torno a Vardan Mamikonian e deciden declarar a guerra, inda que parte da cabalería se atopa integrada no exército persa loitando contra os hunos. Bizancio négase a enviar axuda armada.

morre Sahak o grande en Armenia en Ashtishat.

fúndase o mosteiro de Mar Saba próximo a Belem.

decembro, 26: Melania a Nova, moi enferma, celebra a festividade de Estevo no novo santuario. Xa mostrara a súa devoción depositando parte das reliquias no seu martyrium, situado a carón da igrexa da Ascensión no cumio do Monte das Olivas. Outras reliquias que alberga o edificio son os corenta mártires de Sebaste e os persas mártires que acompañaran a Pedro o Ibero a Xerusalem. Eudocia tamén fixera aportes edilicios ao martyrium, lembrados cunha inscrición no edificio.

Atila e Bleda incumpren o tratado de Margus e invaden os Balcáns.

Salviano de Massilia (monxe de Lérins) publica de gubernatione dei. Fai referencia directa á captura de Litorius en Tolosa e describe a situación das clases populares e medias, sometidas á terrible presión do fisco que as empobrece e as pon en mans dos honestiores.

o autor presenciara en primeira persoa a invasión de Gallia e móstrase indulxente, comprensivo e case cordial cos “bárbaros”: son heréticos porque non teñen cultura escrita, non saben ler e por tanto só coñecen o que lles contan os seus mestres, de telos). Descríbeos coma “salvaxes” puros e sen contaminar, dun xeito anticipadamente romántico. Todo o libro contrasta a moral pura dos bárbaros cos romanos, corruptos.

os ataques xermanos son castigo divino polas faltas cometidas: cre que os cristiáns viven dun xeito inadecuado: frecuentan o circo e o teatro, que representan a moral pagá; a inxustiza e a avaricia están por todas partes. O seu interese recae na necesaria reforma do cristianismo; nese sentido os bárbaros son un instrumento divino para que se tome conciencia do camiño errado.

China do Norte resulta unificada baixo a dinastía Wei: fin dos dezasete reinos.

decembro, 31: morre Melania a Nova.

438

edición medieval do
codex theosodianvs

Teodosio II e Glabrio, cónsules.

xaneiro, 27: os restos de Xoán Crisóstomo son trasladados por Proclus a Constantinopla e soterrados na igrexa dos Apóstolos.

O conflito nestoriano persiste en Constantinopla, e as diferenzas resucitan o caso de Xoán Crisóstomo. Pulcheria decide resolver isto definitivamente: inflúe para que Teodosio II revoque a condena  contra el, traia o cadáver de volta á capital e é canonizado nunha cerimonia na que o emperador pide perdón en nome de seus pais.

xaneiro, 31: Teodosio II decreta contra os pagáns, considerando a súa “idolatría” como a razón dunha recente praga.

febreiro, 15: publícase en Constantinopla un novo código lexislativo (código de Teodosio); terá vixencia ata tempos de Xustiniano, que o substitúe.

novella III anti-xudía de Teodosio II: sanciona a súa actividade como defensores civitatis e a construción de novas sinagogas, tratando de evitar a aparición de novas comunidades.

en Gallia é probable que, ademais de Burdeos, Arles e Narbona, houbese outra comunidade xudía en Tolosa, capital goda. Ignórase cando puido nacer (probablemente antes de 438: a novella prohibe novas sinagogas; e en 507: os francos, católicos, ocuparon a cidade). Por tanto, debían existir xa cando chegaron os godos e permaneceron ata o s. xi. Armand Lunel ten ubicado outras sinagogas en Béziers, Lodéve, Lunel, Mende, Montpellier, Nímes, Pamiers, Pézenas, Pesquieres e Saint-Gilíes, entre outros lugares; pero non as sitúa cronoloxicamente. Os xudeus estaban relativamente integrados: falaban latín, non se diferenciaban na indumentaria, e moi pouco nos costumes diarios, salvo en certas normas alimenticias. A diferenza do acontecido en Oriente, no se lles consideraba estranxeiros. Por todo iso non é probable que viviran segregados en guetos, inda que as normas de desprazamento para o cumprimento do sabbath lles obrigaran a vivir en zonas próximas á sinagoga. Isto non quere dicir que lles faltaran detractores.

setembro, 25: tremor de terra en Constantinopla. Ao parecer, unha multitude, aterrada, acude en procesión a Hebdomon.

québrase a paz en Hispania. Hermerico, enfermo, delega o poder no seu fillo Rechila. O novo xefe suevo pasa á ofensiva. A base de poder en Callaecia estaría asegurada (o statu quo entre a aristocracia local e os xermanos obrigaríalle tamén, en certo modo, a estender as súas campañas de saqueo fóra do territorio da provincia).

en Baetica Rechila derrota forzas comandadas por un tal Andevotus e captura o seu tesouro na beira do Xenil. Podería ser un xeral romano, un xefe vándalo que non pasara a Africa en 429, ou un poderoso propietario aristócrata local.

agosto, 4: morre Bahram V Gor, sucedido por Yazdegerd II.

Litorius, con auxiliares hunos, leva o conflito cos godos ata a mesma Tolosa, cidade que asedia.

peregrinación da emperatriz Eudocia a Terra Santa en agradecemento polo casamento da filla; sen embargo, a consideración polo ascetismo de Melania a Nova e a devoción polas reliquias de Estevo indicarían unha vontade persoal: seguiría o exemplo de Helena, nai de Constantino I, que cumprira un papel público, baseado en conviccións persoais.

as viaxes de ida e volta caracterizáronse pola xenerosidade das doazóns imperiais ás igrexas no camiño. Porén, a única mención explícita é a estancia en Antioquía: nunha “visita de estado”, Eudocia contribuíu con melloras edilicias na cidade e erixiuse unha estatua conmemorativa de bronce da súa visita.

nun discurso formal aos cidadáns referiuse á súa ascendencia grega e mostrouse orgullosa de compartila cos antioquenos, feito ilustrado coa elaboración sobre un verso de Homero. A emperatriz (“a poeta errante”) segue a moda de compor poemas honrando as cidades visitadas polos poetas nas súas viaxes. Neste sentido, actúa seguindo máis unha moda literaria que cristiá.

en Xerusalem tamén estaba Cirilo de Alexandría pero non hai evidencias abondo de que fose para acompañar á emperatriz na súa viaxe oficial coma director espiritual.

Teodosio II prohibe a divulgación de coñecementos sobre carpintaría naval, en relación posiblemente ao auxe naval vándalo.

decembro, 23: o senado de Roma recibe e acepta solemnemente o código Teodosiano, logo dun acordo entre os dous augusti.

Aetius, agora viúvo, casa coa viúva de Bonifacio, Pelaxia. Herda, por tanto, os seus bucellarii.

en China T’o-pa Tao proclama un edicto de laicización contra os monxes budistas.

Anatolius, magister peditum, na corte oriental.

436

icono oriental coa representación de
Melania a Nova

Isodorus e Senator, cónsules.

os hunos presionan cada vez máis aos xermanos. Gundicaro morre en combate contra Atila e é sucedido polo seu fillo Gundioco, quen é derrotado por Aetius e negocia con él ofrecéndolle o seu apoio contra os hunos a cambio de novas terras.

Aetius pode conter os francos nun territorio reducido.

Teodorico I inicia operativos entorno a Narbo. Isto inicia un conflito prolongado contra os romanos inda que se ignora o detonante.

en China, o rei T’o-pa T’ao anexa o reino Pei Yen.

Hydacio (“Hierosolymis Iuuenalem episcopum paresidere Germani prebyteri Arabicase regionis …”) descoñece que en Efeso se discute o nestorianismo; nunha entrada posterior na que xa fala de Nestorio, chámalle “herexe ebionita”, sen mencionar os detalles reais do problema. Ata anos máis tarde non se coñecen directamente os documentos relativos a esta polémica (450) e inda así non parece que Hydacio salga do seu erro, xa que segue a falar do “herexe ebionita” e tamén llo chama a Eutiques, monofisita. Tranoy considera que entre os documentos chegados figuraba a correspondencia entre Nestorio e Cirilo, o manifesta a tardanza en coñecer de primeira man en Hispania os detalles dos acontecementos na zona oriental do imperio.

Teodosio II decide relegar a Nestorio más lonxe, ao oasis de Ibis, no deserto libio. O illamento parecía garantía de silencio. Una incursión de pobos árabes permítelle buscar refuxio en Panópolis, pero unha nova disposición do prefecto recluíuno nos confíns da Tebaida. A condena ao silencio e a marxinación xeográfica no ocasionaron o efecto buscado: dende o exilio escribiu unha Apoloxía (o Tragoedia) segundo se deduce da Historia Eclesiástica de Evagrio. Pero a súa verdadeira e polémica defensa persoal e teolóxica aparece contida no autobiográfico Libro de Heráclides, en grego, pero conservado en siriaco e transmitido con interpolacións.

Gunabhadra traduce o Srimala Sutra budista ao chinés.

Melania a nova chega a Constantinopla en fin de ano chamada polo seu tío Rufius Antonius Agrypnius Volusianus, o último dunha antiga liñaxe pagán, prefecto do pretorio e intermediario da corte occidental en relación ás delicadas negociacións que precederon o casamento de Valentiniano III e Eudoxia, filla de Teodosio II. Viaxaban facendo uso do cursus publicus, pero inda así foron precisas todas as súas pregarias no martyrium local en Tripoli para que un funcionario proporcionara as monturas necesarias para todo o grupo (a pesar das leis que permiten a presenza de compaña durante unha viaxe oficial).

recibiuna no pazo imperial Lausus, protector de Palladius e de novo praepositus sacri cubiculi, “como correspondía a un home da súa disposición virtuosa,” e coa mesma admiración pola devoción ascética que o levara a solicitar de Palladius unha historia de homes santos: a pesar das súas riquezas e posesións luxosas, as oracións de Lausus foran buscadas por Palladius como as do “máis fervente servo de Cristo”, que mantiña o “medo do Señor” entre os costumes mundanos da corte. Este home amante do ascetismo fora, sen embargo, chave nas manobras políticas necesarias para apartar e defenestrar a Xoán Crisóstomo e Oríxenes. Para el, como para Palladius, ascetismo e implicación política eran inseparables.

en contraste Melania pasara vinte anos de vida monástica no Monte das Olivas. A súa entrada nos círculos cortesáns da capital non foi a dunha funcionaria pública, senón a heroína ascética procedente dos lugares sagrados. As visitas ás familias senatoriais foron as dunha conselleira espiritual, mentres que para o emperador e a súa familia era fonte de “edificación”.

433

moeda sueva
século V probablemente

Teodosio II e Petronius Maximus, cónsules.

primavera: a instancias de Teodosio II, Sixto III media na controversia cristolóxica entre Cirilo e Xoán de Antioquía. Alcanzan un acordo (Fórmula de reunión) en nome da concordia, a paz nas igrexas e a estabilidade do imperio. O prezo, como di Nestorio no seu Libro das Heráclidas, é a confirmación da súa deposición e condena definitiva. Cirilo pronuncia un discurso (23 abril) que anuncia a nova situación.

outono: Aetius regresa a Italia con novos mercenarios hunos. A posición de Sebastianus é feble e rexeita enfrontarse abertamente, decide abandonar Ravenna e buscar refuxio en Constantinopla. Aetius consegue ser nomeado novo magister peditum por Placidia, quen teme os seus buccellarii. Tamén é proclamado protector de Valentiniano III (14 anos). A partir de agora el decide as políticas imperiais. É posible que os hunos de Ruga conseguiran novas concesións no Danubio, quizás a consideración de foederati.

os bucelarios son típicos da tardoantigüidade: tropas privadas pagadas por militares e persoeiros de alto rango para a súa protección persoal; tiveron gran influencia no acceso ao poder de xeneralísimos coma Aetius ou Ricimero. A carreira do primeiro corroboraría este feito. Casou coa viúva de Bonifacio e herdou o séquito deste. Ernst Stein sospeita que o número de bucelarios de Aetius igualaría en número ás tropas regulares: inda sendo rexeitado por Gala Placidia e Valentiniano III, non podían desfacerse del. Cando lles foi posible, o estado xa non podía reverter a situación: non existía posibilidade de exercer autoridade algunha prescindindo de bucellarii.

outono: Constantinopla busca crea alianzas contra os hunos entablando contacto con tribos coma Amilzur, Itimar, Tonsur e Boïsque. Ruga protesta en Constantinopla mediante embaixadores.

os tamiles establécense en Ceilán.

a aristocracia local de Gallaecia ten que negociar directamente con Hermerico, o xefe suevo. O principal punto de conflito é o intento suevo de controlar as zonas sur e centro da provincia, posiblemente na contorna de Ourense. Probablemente os bispos están presentes nas negociacións e subscribirían os acordos.

Hermerico ten pésima reputación: un suevo pérfido que incumpre todo canto queda en cumprir. As fontes non dirían tanto: primeiro, non se sabe que actuara fóra de Callaecia e en 19 anos de mandato só hai ataques aos nativos en catro: non sería o salvaxe que pinta Hydacio, pero inda así o conflito existe.

Hermerico envía unha embaixada, presidida polo bispo Symphosius, a Ravenna. A presenza do bispo indicaría certos sectores galegos apoiarían ou estarían dispostos a convivir cos suevos.

432

Próspero de Aquitania

Aetius e Valerius, cónsules.

Teodosio II cede e permite oficialmente que Cirilo volva ocupar o seu cargo.

xaneiro-febreiro: desátanse as tensións entre Aetius e Placidia. O xeral é destituído das súas funcións, que pasan a mans de Bonifacio.

marzo, 15: Celestino I aproba a substitución de Nestorio por Maximiano.

Próspero de Aquitania publica de gratia dei et libero arbitrio contra a collatio de Xoán Casiano. Induce a que Celestino I publique epistola ad episcopos gallorum contra algúns membros da igrexa gala. Próspero e Hilario (non o bispo de Arelate) mantiveran correspondencia con Agostiño sen chegar a coñecelo persoalmente: o seu entusiasmo por el lévao a resumir o comentario sobre os salmos e compilar fragmentos de obras; tamén compón epigramas (106) cos dicta teolóxicos.

xullo, 27: morre Celestino I.

xullo, 31: elección de Sixto III (Xystus) para suceder a Celestino I.

segundo Baronius e Platina, Sixto foi acusado de deitarse cunha virxe pero foi absolto nun concilio presidido por Valentiniano III, quen seica dixo “porque o xuíz de todos non debería ser xulgado por ninguén.”

outono: Aetius presenta batalla en Ariminium pero é derrotado; porén, Bonifacio morre tres días despois da batalla a causa das feridas recibidas en combate e é substituído por Sebastianus (xenro de Bonifacio) coma magister peditum. A loita de poder queda unha vez máis aberta. Sebastianus planea un atentado contra Aetius, refuxiado en Roma, pero fracasa e este ten que fuxir cara Dalmacia e Pannonia, buscando enrolar máis mercenarios hunos.

conságrase a igrexa a Sabina en Roma.

Ruga unifica os continxentes hunos nas planicies panonias.

suposto inicio da evanxelización de Hibernia por Patricio, un britano discípulo de Xermanus. Os progresos deberon ser lentos, creando pequenas comunidades que foron progresando no medio do paganismo celta.

431

representación das sesións do
Concilio de Éfeso

Bassus e Antiochus, cónsules.

Flavius Aetius loita en Rhaetia e Noricum. Hai testemuña da súa presenza en Vindelicia (Augsburg), restablecendo o control romano na liña do Danubio.

Aetius empurra os francos salios alén do Somme. Chlodius asina un tratado de paz e convértese en foederati do imperio.

marzo, 11: K’uk‘ B’ahlam I comeza o seu reinado en Palenque..

fame en Constantinopla: os ánimos están tan exaltados que o propio Teodosio II recibe pedradas nunha revolta popular.

xuño, 7 (ata xullo, 31) concilio de Éfeso, convocado por Teodosio II e presidido polo comes Candidiano, representante imperial: Cirilo de Alexandría, inda que Candidiano insiste en esperar para esperar a chegada de Xoán de Antioquía, probable apoio de Nestorio, abre as sesións. Nestorio boicotea o sínodo.

xuño, 22: Nestorio é condenado en ausencia. Cando chega Xoán propón outro sínodo que se celebra baixo a presidencia de Candidiano e que condena tanto a Cirilo coma ao seu aliado Memnon de Éfeso. Pulcheria apoia a Cirilo.

xullo, 11: chegan os legados de Roma e declaran válida a primeira decisión, cun amplo respaldo; porén, a arrogancia de Cirilo ao desprezar a decisión adoptada polo segundo sínodo, coa asistencia do representante imperial, provocan que Teodosio II o depoña oficialmente, feito que Cirilo non acepta e ignora.

coma consecuencia do concilio de Éfeso moitos nestorianos refúxianse en Persia e non recoñecen a autoridade de Constantinopla

xullo-agosto: logo de 14 meses de asedio, vencida por fame e enfermidades, os vándalos entran en Hippo Regius. Unha flota comandada polo magister militum oriental Aspar desembarca en Africa para apoiar a Bonifacio. Porén, os romanos son duramente derrotados e retíranse a Carthago. Flavio Marciano, futuro emperador, é capturado durante os combates e negóciase un tratado de paz que mantén a autoridade imperial en Carthago. Bonifacio é chamado por Gala Placidia, que precisa apoio contra Aetius.

unha lei regula a extensión que podía reclamar un santuario eclesiástico: ía alén da propia igrexa e incluía “as primeiras portas logo dos lugares públicos”. Isto confirmaría que, por exemplo en referencia a Xerusalem, o recinto debe ser visto como un complexo único sen distinción dos diferentes tipos de edificios: casas, xardín, pórticos, baños, … - os requisitos dun viaxeiro mediterráneo; proveer isto era unha obriga do bispo, e debeu influír no carácter dos edificios incluídos en complexos con afluencia de visitantes ou peregrinos.

unha flota procedente do reino de Shampa ataca o sur de China.

morre Paulino de Nola, que nacera nunha familia aristócrata de Aquitania.

outubro, 25: Maximiano, novo patriarca de Constantinopla, logo da defenestración de Nestorio e o rexeitamento das súas teses. Nestorio é exiliado ao seu mosteiro de Euprepios, próximo a Antioquía.

outubro, 30: Cirilo é recibido en Alexandría coma un heroe pola súa participación en Efeso. A cidade considérase capital da cristiandade.

Hydacio encabeza unha legación diplomática de galaico-romanos que visita a Aetius en Galia para solicitar axuda contra os suevos. O protagonismo de Hydacio, bispo, sinala unha muda de tendencia. A xerarquía eclesiástica xa ten un papel importante en representación da sociedade. Un terceiro poder que compite co estatal romano (en decadencia progresiva) e co militar xermánico (en ascenso progresivo).

ata 460 Hydacio, que mostra un especial interese pola cuestión, rexistra un enorme número de embaixadas, dende e cara Callaecia: godas, imperiais e “romanas” en xeral, para tratar asuntos cos dirixentes suevos.

este tipo de diplomacia era común na época e mantiña o funcionamento da maquinaria administrativa: existía comunicación entre as rexións do imperio e co centro imperial. Os diversos grupos de poder, suevos e godos, imperiais e provinciais, sabían máis ou menos o que facía o resto. O que cambia a respecto do pasado é que os grupos provinciais ou “bárbaros” eran agora capaces, cada vez máis, de enfrontar as autoridades imperiais. Inda que sen dúbida eran moi importantes a nivel local, non o eran tanto como para ser mencionadas na maioría das fontes históricas que no teñen chegado.

a estrutura na que as embaixadas se producen, porén, é a mesma que no pasado. Ao adaptarse a ela, tanto godos coma suevos, expresan a súa intención de vivir no imperio. As embaixadas que describe Hydacio, polo tanto, non son símbolos da decadencia da autoridade romana.

Próspero de Aquitania está en Roma para entrevistarse con Celestino I en relación ás ensinanzas de Agostiño.

instálase unha estatua do senador Virius Nicomachus Flavianus no foro Traxano en Roma. Na súa base inscríbese unha carta imperial que rehabilitaba a reputación do senador. Flavianus suicidárase logo da deposición de Euxenio, a quen apoiara (algúns afirman que fora decisivo), en 394. Como consecuencia o senador sufrira damnatio memoriae. Ao facer fincapé nalgúns aspectos da súa peripecia e ignorar outros, a inscrición representa a renegociación dun episodio comprometido do recente pasado do Senado.

Proclus, famoso filósofo neoplatónico, comeza estudos na Academia de Atenas con Plutarco de Atenas, Syrianus e Asclepixenia. Proclus era de familia aristocrática procedente de Lycia e criado en Xanthus. Seu pai, Patricius, fora un importante xurista na corte oriental. Estudou retórica, filosofía e matemáticas en Alexandría coa intención de seguir os pasos de seu pai. Antes de finalizar regresou a Constantinopla por causa da decisión de Leonas, o seu principal instrutor de atender asuntos na capital. Fíxose avogado de éxito inda que se decatou de que prefería a especulación filosófica. Por iso volveu a Alexandría para estudar Aristóteles baixo Olympiodorus o Vello e matemáticas baixo un tal Heron.

430

aparato de destilación de Zósimo de Panopolis
en Marcelin BERTHELOT Collection des anciens alchimistes grecs
(1887-1888)

Teodosio II (quen celebra os seus tricennalia) e Valentiniano III, cónsules novamente.

construción dunha igrexa consagrada a Lourenzo en Mediolanum.

un continxente huno dirixido por Octar ataca os burgundios establecidos en torno a civitas vangionum (Worms), pero son rexeitados. Octar morre o día anterior ao combate, quizás por causa dunha enchente, e os seus homes resultan aniquilados. Ruga, quen ocupara unha xefatura dual co seu irmán Octar, convértese en señor único dos hunos. Atila, sobriño seu, levaba coma refén en Ravenna dende 410.

Teo­dorico I tenta estender a influencia visigoda á costa provenzal e ameaza Arelate, sendo rexeitado por Aetius, quen tamén en Gallia emprende operacións contra a bacauda.

Zósimo de Panopolis usa por primeira vez o termo ‘química’. Mellora a destilación e varios procesos metalúrxicos.

maio: Flavius Felix (partidario de Gala Placidia), a súa dona e un diácono son arrestados pola milicia durante un motín, instigado (ou non?) por Aetius, en Ravenna. Son executados e Aetius nomeado magister peditum.

Aetius semella ter conseguido os seus obxectivos; porén, en Ravenna non ten apoios sólidos e debía responder pola morte de Felix; tamén se lembraba a súa asociación con Xoán primacerius e Castinus. Só a delicadísima situación en Africa favorece temporalmente os seus intereses.

xuño: Gaiserico inicia o asedio de Hippo Regius, defendida por Bonifacio. A cidade resistirá de momento grazas ás subministracións por mar e a colaboración de Constantinopla. Carthago e Citra tamén resisten.

Cirilo de Alexandría escribe contra as “blasfemias” de Nestorio e envía cartas a Teodosio II, Pulcheria e as outras irmás do emperador. Tamén a Celestino I.

agosto, 10: Celestino I lidera un sínodo en Roma que rexeita as doutrinas de Nestorio como heréticas: ínstaselle a rectificar en dez días baixo pena de excomuñón e autorízase a Cirilo a comunicarllo por escrito.

agosto, 18: Agostiño (76 anos) morre en Hippo Regius, durante o sitio vándalo.

Feng Ba abdica coma emperador de Yan, un estado que compite polo poder en China. Sucédeo seu irmán Feng Hong.

novembro, 19: Cirilo convoca un sínodo en Alexandría e condena 12 ‘doutrinas’ nestorianas e comunícallo por escrito ao propio Nestorio; tamén, á cabeza dun forte movemento popular, forza a convocatoria dun concilio en Éfeso.

Pedro o Ibero funda un mosteiro próximo a Belem.

Capreolus, bispo de Carthago. Deixou un epistolario fundamentalmente doutrinario, froito das controversias orixinadas polas correntes teolóxicas situadas á marxe da doutrina proposta polas xerarquías. Hai unha epístola remitida a el por Vital e Constancio, monxes hispanos, consultándolles sobre o nestorianismo, profesado por algunhas xentes en Hispania. Na contestación Capreolus rexeita os principios desta corrente, á vez que informa da celebración dun synodum sacerdotum en Oriente (Éfeso) e ordénalles que corrixan aos que incorran neste erro.

o arianismo ten presenza en Hispania pola entrada dos continxentes xermánicos, pero non se estende demasiado entre a poboación hispanorromana. Só se teñen noticias de movementos priscilianistas ou algún maniqueo en Callaecia.

dende Oriente parten moitas expedicións comerciais cara Occidente, onde se establecen colonias orientais. isto é o vehículo de transmisión das máis diversas influencias, materiais e espirituais, tamén principios relixiosos. A área peninsular onde se estableceron os contactos con teorías nestorianas serían Levante ou Baetica.

Vital e Constancio serían monxes: a cita de pasaxes da Biblia evidencia a súa cultura teolóxica adquirida nun dos mosteiros hispanos nunha época con escaso nivel cultural entre a maioría de leigos e cregos, incluso estes últimos en materia doutrinal.

a campaña da xerarquía africana contra os heréticos estaba agora nunha nova etapa: a loita contra maniqueismo e donatismo de Agostiño deixaba paso á establecida contra pelaxianismo e nestorianismo –en conxunción con Roma–, loita apoiada por Capreolus na súa carta efesina aos bispos convocados: apréciase a pouca preocupación polo nestorianismo e a gran preocupación polo pelaxianismo, moito máis estendido en occidente.

Capreolo está preocupado por defender a doutrina tradicional e non por intrigas e intereses persoais, formado a carón de Agostiño, quen segue a ser referente en materia eclesiástica ou doutrinal.

en Hispania, logo da marcha dos vándalos, só están os suevos como forza bélica de certa entidade, sen que se poida en­contrar más resistencia a estes que a ofrecida localmente polos pro­pios provinciais hispanorromanos.

ata mediados dos corenta, Ravenna ten gravísimos problemas que lle impiden intervir novamente en Hispania. Os suevos tentan estender a súa influencia levando a cabo sacos e pillaxes noutras provincias fóra de Callaecia. O éxito fai que os distintos grupos e clientelas se unan baixo o liderado dos reis. Porén, os suevos non conseguen dominio territorial propiamente dito. Este só se acadou en certas zonas de Callaecia, sobre todo en torno a Bracara (principal zona de asentamento suevo) e nalgúns centros urbanos de certa importancia, onde habería guarnicións militares. Por iso subsistiron numerosos illotes e amplas zonas practicamente independentes de todo control e dominadas pola aristocracia local.

un factor a ter en conta é a desfavorable relación numérica dos suevos a respecto da poboación; todo é hipotético pero E. A. Thomson fala dunhas 20000 persoas de orixe sueva, non máis do 3% do total da Callaecia, que no s. ii superaba as 700000 persoas. Por outra banda, a orografía facilita a defensa local da poboación e fai difícil unha boa centralización. Por último, o continxente suevo tampouco era heteroxéneo dende o punto de vista étnico.

os francos, dirigidos por Chlodion, levaban anos pasando o Renus, ata que se asentan definitivamente no norte de Gallia.

nace en Lugdunum Sidonius Apollinaris, que vivirá e escribirá acontecementos chave no desmembramento da pars occidentis. Tanto pai coma avó foran praefectus praetorio Galliarum, a máis alta maxistratura en Gallia. Educouse no propio Lugdunum e en Arelate: gramática e retórica, poesía e mitoloxía, baixo o sistema fixado por Quintiliano. É discutible se posuía coñecementos de grego.

Turonium (Callaecia) sofre o ataque vándalo: “Vandali navibus Turonio in litore Gallaeciae repente aduecti familias capiunt plurimorum”, segundo Hydacio.

Próspero escribe un poema dunhas 1000 liñas adversus ingratos no que ataca aos pelaxianos: dogma quod … pestifero vomuit coluber sermone britannus. Despois da morte de Agostiño escribiu tres series de obras na súa defensa, especialmente en contra de Vicente de Leríns (pro augustino responsiones).

morre Nilo de Ancira, discípulo de Xoán Crisóstomo en Constantinopla e autor de tratados ascéticos para os seus monxes e máis de 1000 cartas a superiores, amigos e fregueses. Nunha carta describe as características ideais da decoración das igrexas da época: o bispo Olimpiodoro pediralle consello sobre a decoración dunha igrexa con imaxes de santos, escenas de caza, paxaros e animais; Nilo condenou as escenas de caza e da fauna por “frívola e impropia dunha viril anima cristiá” e suxestionou escenas do Testamento pintadas pola man dun artista de talento para que “serviran a xeito de libros para os ignorantes, ensinándolles a historia bíblica e gravando na súa memoria o relato das mercés divinas”.

Budagosa introduce en Ceilán, dende India, o budismo theravada (aprox.).