batalla do Urbicus, regnum destructum et finitum est suevorum?

en 455 varios acontecementos alteran fondamente os precarios equilibrios existentes na pars occidentis do imperio romano: Valentiniano III é asasinado por bucellarii de Aetius, e Petronius Maximus e Avitus sucédeno de xeito efémero.

en Hispania os suevos vense así liberados dos seus compromisos con Ravenna e invaden Carthaginensis. En resposta, para que os suevos respecten a 'legalidade' imperial, Avitus envía o comes Fronto. O rei godo de Tolosa, Teodorico II, tamén envía aos seus propios legados. Sen embargo, os suevos fan caso omiso e incluso entran en Tarraconensis, inda ferreamente suxeita ao imperio. Unha nova embaixada goda en 456 é seguida doutro ataque suevo sobre a mesma Tarraconensis, con saqueo e toma de numerosos prisioneiros.

Hispania en 456
www.ciudaddelastresculturastoledo.blogspot.com

desde o inicio do seu reinado Reckiario en 449 trata de reforzar a súa posición casando cunha filla de Teodorico I, pai de Teodorico II: aos godos convenlles ter un aliado máis no taboleiro imperial e para os suevos contar co apoio godo é garantía da estabilidade para as posicións que obtiveran en Lusitania durante o reinado de Rechila, pai de Reckiario.

sen embargo, á volta da viaxe a Tolosa para o casorio en 449 Reckiario devasta territorios na Tarraconensis, sendo esta unha máis das accións depredatorias que caracterizan o modus operandi suevo na época. Reckiario tamén semella alcanzar un pacto con Basilio, líder da bacauda en Hispania, que ataca e debilita o poder romano en Tarraconensis. Este feito choca cos intereses romanos e, por ende, godos (o ataque da bacauda a Tarazona acaba co destacamento godo na cidade).

os acontecementos de 455 son movementos erráticos e quizás so pretendan obter botín que reforce o papel do rei e os seus nobres aproveitando unha situación que xulgan favorable. Reckiario e os seus semellan considerarse inmunes, vista a situación de fonda crise que atravesa o poder central.

A actitude de Teodorico II, enviando unha nova embaixada conciliadora, semella darlles a razón. O godo tamén semella convencido de ser quen de controlar a seu cuñado mediante acordos diplomáticos. Sen embargo, Reckiario non avalía correctamente a situación porque, por mandato de Avitus, no verán de 456, Teodorico II reúne un gran exército en Gallia e marcha cara Hispania.

ao tratarse dunha expedición encabezada directamente polo rei, os distintos aristócratas propietarios de exércitos privados farían parte da expedición. Sen embargo, esta integración nom faría desaparecer as diferenzas entre as distintas unidades e os intereses dos seus dirixentes. Pode que Reckiario contara, nos seus cálculos, coas dificultades de harmonizar os diferentes señores godos. Tampouco é un desatino supor que contase con apoio de parte da nobreza goda e que confiara nisto para neutralizar ou atenuar calquera acción hostil.

a expedición de Teodorico ten un dobre obxectivo: facer cumprir a legalidade imperial, quebrando a expansión sueva, e obter botín. En ningún momento se tenta ampliar a zona de asentamento godo buscando terras en Hispania: o que logo sucede non da a entender interese algún polo control directo do territorio suevo.

Hydacio nom detalla o itinerario seguido por Teodorico na súa marcha mais nom é difícil supor que seguiría a vía romana entre Burdigala e Asturica. Nom sabemos o día de inicio da expedición nim cantos homes marcharon (Hydacio: cum ingenti exercitu suo, inda que serían varios milleiros, posiblemente o maior continxente militar godo en Hispania desde que Walia marchara a Tolosa. O volume das tropas debeu ocasionar problemas loxísticos durante a marcha.

a marcha cara Hispania iniciaríase a finais de xullo ou inicios de agosto, e faríanse pausas en varias cidades de Tarraconensis para valorar as consecuencias dos saqueos suevos da primavera e asegurar os continxentes godos nelas.

campaña de Teodorico II contra Reckiario
www.condadodecastilla.es

finalmente, o 5 de outubro de 456, venres, nas ribeiras do Órbigo, a doce millas de Asturica, un gran número de suevos son abatidos no curso dunha batalla campal, outros son feitos prisioneiros. Moitos foxen co propio Reckiario, ferido, que apenas pode facer outra cousa que escapar ás rexións máis distantes de Callaecia.

chama a atención o escaso quebranto que semellan padecer as tropas de Teodorico, e máis tendo en conta que o número de suevos nom era inferior (cum multitudine Suevorum). O éxito godo debeu ser produto dunha maior experiencia en enfrontamentos militares recentes, coma contra os hunos de Atila en 451.

reconstruír as condicións nas que se puido desenvolver o combate é ilusorio. A referencia ás tropas de Teodorico como ingenti exercito suo e ás de Reckiario como multitudine suevorum nom é abondo para deducir que se enfrontaron un exército en orden (o godo) e un conglomerado popular desorganizado (o suevo).

fuxido Reckiario cara o interior de Callaecia (ad extremas sedes), Teodorico saquea Bracara o 28 de outubro, 'humillando' tanto a romanos como a suevos. Hydacio nom esperaba as vexacións infrinxidas á poboación romana, ás virxes consagradas, aos cregos e aos lugares sagrados. Ao cabo os godos actúan en nome de Roma e o cronista espera unha acción civilizada, unha liberación da súa provincia.

Reckiario, refuxiado en Portus Cale, quizá coa pretensión de fuxir por mar, é capturado e o rei godo manteno prisioneiro por un tempo. O entorno próximo ao rei debeu ser agora masacrado; el mesmo é executado en Bracara en decembro. A conclusión do cronista nom pode ser máis clara: regnum destructum et finitum est suevorum.

Teodorico impón como rexente da Callaecia ao hérulo Axiulfo, e marcha a Lusitania. Sen embargo, os feitos desmenten a Hydacio porque a maioría dos suevos nom recoñecen a autoridade do hérulo e cando Teodorico debe regresar precipitadamente a Gallia debido á morte do propio emperador Avitus, proclaman a Framtán, fragmentándose a provincia en dúas partes.

no propio ano 457 Maldra, outro suevo, reunifica o 'reino', pero é asasinado en 459 nunha conxura, xurdindo dous novos rexentes Frumario e Remismundo (fillo de Maldra), quen en 463 pasa a reinar en solitario ata 469. Os suevos seguiron controlando Callaecia algún tempo máis. Os vaticinios de Hydacio nom se cumpren totalmente, e el mesmo inda vive para comprobalo.

464

reconstrución de Conimbriga

Rusticus e Olybrius, cónsules.

febreiro, 6: Ricimer derrota un continxente alano en Bergamensis (Bergamo) nos Alpes e mata o rei Beorgor. Marcellinus comes (Beorgor rex Halanorum a Ricimere rege occiditur) escribe del coma se fose un rei bárbaro máis.

Remismundo vence a Frumario de xeito definitivo, ratifica a alianza con Teodorico II e reforza a estabilidade na zona.

habería dúas interpretacións posibles:

a/ Teodorico II recoñece que non pode controlar a situación e apoia a Remismundo como a opción máis manexable para el e para os intereses imperiais e aristocráticos: o envío de armas e o casamento do suevo cunha princesa goda serían sinais de recoñecemento. Sen embargo, o godo consegue que a súa influencia siga a sentirse: misións arianas (acaban por converter ao propio rei), protestas polos ataques suevos a Aunona (probablemente distrito de Tui).

b/ os godos xa non controlan a situación en Hispania e deben tratar os suevos como iguais. Incluso volve a muller de Remismundo a Callaecia, que estivera alí coma refén dende 457. Os provinciais deben valerse por si mesmos para chegar a acordos sen interferencias alleas.

Arborio abandona a Península sen ser substituído por ningún outro magister militum; o único representante militar imperial testemuña a partir de agora será o dux provinciae Tarraconensis Vicencio, cargo creado por Maioriano antes de abandonar Hispania, e que obedece a un feito obvio: o carácter fronteirizo de Tarraconensis, única provincia hispana xa baixo control imperial efectivo.

as bases militares na liña dende Lucus a Vitoria (exitentes dende principio do s. V) están baleiros ou ocupados por continxentes godos, suevos ou pagadas pola aristocracia local.

Lusidio entrega Olisipo ao suevos. Máis tarde será representante dos suevos ante o emperador.

Aegidius pecha un acordo cos vándalos.

a andamia institucional romana local sobrevive inda que a estrutura imperial se esfuma. A superestrutura desaparece: a oportunidade de exercer cargos no goberno imperial pero a subestrutura permanece. O sistema de división rexional por conventus é testemuñado por Hydacio.

Conimbriga é saqueada. A familia do nobre Cantaber é feita presa e levada como refén.

Aegidius morre, quizás envelenado. Syagrius herda o territorio e os buccellari de seu pai. O comes Paulus manda as tropas plenamente romanas que inda existen nese ámbito. A estratexia segue a ser aliarse co emperador e os francos para poder seguir a existir como poder independente. Tamén se menciona o comes Arbogast como personaxe influínte na zona.

Severus nomea a Arvandus praefectus praetorio en Gallia.

Basiliscus e súa irmá, Aelia Verina, emperatriz, conseguen que este acceda ao consulado do ano seguinte.

460

representación dun excubitore

Magnus e Apollonius, cónsules.

inverno e primavera: continúan os preparativos para a campaña en Africa. Maioriano recruta alanos e outros “bárbaros” na Liguria e pasa por Tolosa, visitando e pactando con Teodorico II.

marzo, 27: os suevos destrúen Lucus Augusti e matan o gobernador. Suniericus e Nepociano atacan o continxente suevo en Lucus como represalia.

en Callaecia segue a loita pola supremacía total entre diferentes líderes, que se autotitulan reges, agora Requimundo e Frumario, que semella suceder ao falecido Maldra. O primeiro ten as súas bases en zonas occidentais e certo apoio da aristocracia local e pretendía certo entendemento co imperio por medio dos godos. Frumario tiña as súas bases en territorios máis meridionais e interiores, quizás con apoio dos grupos contrarios a intervencións alleas; quizás este feito indica a humilde orixe destes apoios e a súa oposición á aristocracia reflectida no cativerio de Hydacio. En todo caso, ambos procuran coexistir de xeito pacífico cos provinciais.

Palagorio, membro da aristo­cracia senatorial do noroeste peninsular, viaxa a Tolosa e non onde Ricimer, pedindo axuda fronte ás accións predadoras dos grupos suevos rivais. As difi­cultades de Requimundo para imporse definitivamen­te a Frumario permiten ao godo esixirlle o mantemento do anterior statu quo coa aristocracia galaica, a cambio do seu apoio, que se manifesta no envío de máis tropas godas á rexión.

forzas godas ocupan Santarem, en defensa da Lusitania fronte os suevos.

marzo, 28: Maioriano está en Arelate de paso a Hispania.

maio: Maioriano entra en Hispania. Escolle Carthago Spartharia, como punto de embarque das tropas para a campaña en Africa.

a cidade debía estar, a pesar do saqueo vándalo en 425, en bo estado: un axeitado sistema de instalacións portuarias, dársenas, almacéns e lonxas de contratación. En escavacións recentes, estas instalacións asócianse a restos dun pórtico e dun templo. É probable que existiran tamén outras instalacións portuarias na zona.

cataplus é a denominación do lugar de desembarco, arribo ou chegada. Nel concentrábanse unha serie de instalacións asociadas ao desenvolvemento da actividade comercial; isto é, os grandes almacéns para as mercadorías, a lonxa de contratación e a aduana. No período godo, nesta zona asentarase o teloneum, ámbito de actuación do telonarius ou vectigalia exactor, que se encargará de recadar os vectigalia ou impostos indirectos sobre as mercadorías, supervisará persoalmente a súa descarga, pagará aos mariñeiros os emolumenta, fixará os prezos dos diferentes artigos e anunciaraos a viva voz aos vendedores. Tamén terá potestade xudicial para dirimir os preitos entre os transmarini negotiatores, aplicando os principios de dereito mercantil da Lex Rhodia, aceptados en todo o Mediterráneo. Os vectigalia serán arrendados a publicanos por un período de tres anos.

semella haber certo paralelismo entre a expedición oriental de Maioriano e a occidental de Ne­pociano e Suniericus, pero cunha diferenza: con independencia do mando conxunto, o exército no occidente é exclusivamente godo.

Gaiserico ofrece un tratado, que é rexeitado. Comeza a destruír a zona na que espera que desembarquen os imperiais (Mauretania), incluíndo o envelenamento de pozos de abastecemento de auga. Semella que alguén traizoa os imperiais e os vándalos atacan e incendian a flota imperial en Elica. Isto obriga a aceptar o tratado vándalo. Maioriano licenza as tropas e regresa a Italia, facendo alto novamente en Arelate.

xuño, 15: en Xerusalem conságrase unha basílica a Eudoxia, logo de que a emperatriz arranxara o mantemento das súas necesidades e situara a Gabriel, un discípulo de Euthymius, á cabeza do establecemento. Será en pouco tempo un dos principais atractivos para os viaxeiros (testemuñas no s. VI como Teodosio e o peregrino de Piacenza). Descrito por Evagrius como un “enorme recinto, destacable pola súa importancia e beleza.” A asociación de Eudoxia cos lugares sacros comezou e rematou con Estevo: tal era a súa devoción particular ao primeiro mártir que escolleu situar a súa tumba alí na basílica recentemente construída, a vinte pasos dos propios restos de Estevo.

en Constantinopla cobra auxe a rivalidade entre azuis e verdes nos eventos do Hipódromo.

outubro, 20: morre Eudoxia. Posteriormente será vividamente lembrada cando a súa bisneta (co mesmo nome), filla do casamento (437) que causara a súa primeira viaxe a Palestina, fuxa alí do seu marido vándalo, Hunerico, para rezar nos santos lugares e venerar a tumba da súa avoa, e finalmente tamén rematar a súa vida alí.

León I funda os excubitores (garda imperial), unha unidade de elite (300 homes) recrutada entre os isauros.

ao norte de China, os Yuan-Yuan someten a vasalaxe o reino de Wei.

os hephtalitas conquistan a rexión afgán de Kushan. Penetran en India.

o imperio persa comeza a sufrir unha vaga de fames que durará anos.

prototipo do palacio dun dux bizantino ou tardorromano: un amplo patio central, rodeado de columnatas a xeito de peristilo, en torno ao cal se dispoñen unha serie de estancias: 1º triclinium, salón cunha ou tres ábsidas, para recibir o stibadium ou sigma, leito semicircular sobre o que se deitaban os invitados. Nesta sala teñen lugar os banquetes oficiais, tan importantes na política e diplomacia. 2º capela ou basílica, normalmente consagrada á theotokos, protectora do imperio 3º e último, sala de audiencias ou aula, cunha ábsida na cabeceira, onde se instala o tribunal do gobernador durante os procesos xudiciais ou as recepcións aos embaixadores estranxeiros; polo común, nun cuarto anexo están arquivos aos que dea lugar a actuación do funcionario. A aula normalmente está precedida dunha antecámara, dotada dun banco corrido de mamposteira, no que litigantes e embaixadores agardan, con paciencia, a ser recibidos polo representante do emperador.

Claudiano Mamerto, presbítero de Vienne, escribe de statu animae, onde combate as ideas materialistas do bispo semipelaxiano Fausto de Riez.

o franco Childerico I é desterrado polos seus propio pobo ao pazo dos turingos do rei Bisinus; desaproban o seu libertinaxe. Alí casa coa filla do rei, Basena. Os francos, mentres, son rexidos por Wiomad, a instigación de Aegidius.

en Ravenna final da remodelación do baptisterio de Neon.

finalización das covas Ajanta (India), cortadas na rocha volcánica e elaboradamente pintadas.

finalización tamén do buda sentado nas grutas de Yugang (Datong, Shanxi).

o patriarca Gennadios I consegue apartar ao monofisita Timotheus II Aelurus da sé de Alexandría e instala a Timotheus III Salophakiolos. A igrexa copta exipcia sepárase da ortodoxia de Chalcedon.